کار پارهوقت یعنی شما کمتر از ساعات معمول یک شغل تماموقت کار میکنید، اما همچنان وارد یک رابطه کاری مشخص میشوید. این نوع کار برای خیلیها انتخاب آگاهانه است؛ برای بعضی بهخاطر درس، برای بعضی شغل دوم و برای بعضی هم برای تعادل بیشتر بین کار و زندگی.
یک برداشت اشتباه رایج این است که پارهوقت بودن یعنی خارج شدن از چارچوب قانون. در حالی که پارهوقت بودن بهمعنای حذف حقوق قانونی نیست. قانون کار به این نگاه میکند که شما کار میکنید و مزد میگیرید؛ نه اینکه چند ساعت در هفته سرِ کار هستید.
خلاصه خیلی سریع:
در این صفحه چه میخوانید
- کار پارهوقت یعنی ساعت کار کمتر، نه حقوق کمتر
- کار پارهوقت میتواند شامل بیمه و سابقه شود
- حقوق پارهوقت متناسب با ساعات کار محاسبه میشود
- کار پارهوقت با کار ساعتی و قرارداد موقت یکی نیست
در این راهنما قرار است بهزبان ساده توضیح بدهیم کار پارهوقت دقیقاً چه جایگاهی در قانون دارد، حقوق و بیمه آن چگونه محاسبه میشود و چه تفاوتی با کار ساعتی و قرارداد موقت دارد؛ تا قبل از هر تصمیمی، تصویر روشنی از شرایطتان داشته باشید.
کار پارهوقت در قانون کار ایران چیست؟
در قانون کار ایران اصطلاح «کار پارهوقت» بهصورت یک ماده مستقل و جداگانه تعریف نشده است، اما این به معنی بیاعتبار بودن آن نیست. قانون کار بیشتر از اینکه روی اسم قرارداد تمرکز کند، روی رابطه کاری تمرکز دارد؛ یعنی کار کردن، دریافت مزد و انجام کار تحت نظر کارفرما.
از نگاه قانون، وقتی شما کمتر از ساعات معمول کار میکنید، وارد نوعی همکاری پارهوقت شدهاید؛ اما همچنان «کارگر» محسوب میشوید. به همین دلیل، پارهوقت بودن به معنای حذف قانون یا کنار گذاشتن حقوق نیست؛ فقط ساعت کار کمتر است، نه اصل حقوق قانونی.
☝️نکتهای که خیلیها نمیدانند این است که قانون کار به تعداد ساعت نگاه نمیکند تا تصمیم بگیرد شما حق دارید یا نه. قانون به این نگاه میکند که آیا رابطه کارگر و کارفرما وجود دارد یا نه. اگر این رابطه وجود داشته باشد، حقوق پایه مثل دستمزد متناسب، بیمه و سابقه همچنان قابل طرح و پیگیری است.
📌کار پارهوقت یک شکل از کار است، نه یک استثنا از قانون. اگر کار میکنید و مزد میگیرید، قانون کار شما را میبیند؛ حتی اگر ساعات کارتان کمتر از معمول باشد.
🔗 برای آشنایی کاملتر با مفهوم رابطه کاری، این راهنما را هم ببینید: قرارداد کار چیست؟
کار پارهوقت چه تفاوتی با کار تماموقت دارد؟
اولین تفاوتی که به ذهن میرسد، تعداد ساعات کار است؛ اما واقعیت این است که تفاوت کار پارهوقت و تماموقت فقط به «ساعت حضور» ختم نمیشود. اگر قرار است بین این دو انتخاب کنید، بهتر است تصویر کاملتری از تفاوتها داشته باشید.
💡در کار تماموقت، ساعات کار معمولاً کامل و ثابت است؛ مثلاً ۸ ساعت در روز یا حدود ۴۴ ساعت در هفته. در مقابل، در کار پارهوقت شما بخشی از این زمان را کار میکنید؛ شاید چند ساعت در روز یا چند روز در هفته. این کاهش ساعت، مهمترین و اصلیترین تفاوت است.
💡حقوق در کار پارهوقت کمتر از تماموقت است، اما نه به این معنا که ناعادلانه یا سلیقهای باشد. حقوق باید متناسب با ساعات کار محاسبه شود. یعنی اگر نصف ساعات کار میکنید، انتظار نصف حقوق پایه منطقی است؛ نه کمتر از آن و نه خارج از چارچوب حداقلهای قانونی.
💡از نظر بیمه، برخلاف تصور رایج، پارهوقت بودن بهخودیِ خود مانع بیمه شدن نیست. اگر رابطه کاری رسمی وجود داشته باشد، بیمه باید متناسب با میزان کارکرد ثبت شود. تفاوت اصلی اینجاست که سابقه بیمه در کار پارهوقت معمولاً آهستهتر جمع میشود، نه اینکه اصلاً وجود نداشته باشد.
💡تعهد زمانی در کار پارهوقت انعطافپذیرتر است. این نوع کار برای کسانی که دانشجو هستند، شغل دوم دارند یا میخواهند زمان بیشتری برای زندگی شخصی داشته باشند، انتخاب معقولتری است. البته همین انعطاف میتواند به معنای ثبات کمتر هم باشد؛ بهخصوص اگر قرارداد شفاف و مکتوب نباشد.
💡از نظر امنیت شغلی، معمولاً کار تماموقت شرایط باثباتتری دارد، اما این به معنای بیدفاع بودن کار پارهوقت نیست. امنیت شغلی بیشتر از نوع ساعت، به نوع قرارداد، شفافیت توافق و رعایت قانون بستگی دارد.
📌 پارهوقت بودن یعنی ساعت کمتر؛ نه حذف حقوق قانونی، نه کنار گذاشته شدن از حمایت قانون کار.
تفاوت کار پارهوقت و قرارداد ساعتی چیست؟
کار پارهوقت و قرارداد ساعتی در ظاهر شبیه هماند؛ هر دو معمولاً ساعت کاری کمتری نسبت به تماموقت دارند. اما در عمل و از نظر قانونی، این دو مفهوم یکی نیستند و دانستن تفاوتشان میتواند جلوی خیلی از سوءتفاهمها را بگیرد.
از نظر ساعت و نظم کاری
در کار پارهوقت، معمولاً یک برنامه زمانی نسبتاً مشخص و تکرارشونده وجود دارد؛ مثلاً هر روز چند ساعت مشخص یا چند روز ثابت در هفته. این نظم باعث میشود رابطه کاری شکل پایدارتری داشته باشد.
در قرارداد ساعتی، تمرکز اصلی روی تعداد ساعت کار انجامشده است، نه لزوماً برنامه ثابت. ممکن است یک هفته کار باشد و هفته بعد نباشد. نظم زمانی در این نوع همکاری معمولاً انعطافپذیرتر و ناپایدارتر است.
از نظر حقوق و بیمه
در کار پارهوقت، حقوق معمولاً بهصورت نسبتی از حقوق تماموقت محاسبه میشود و اگر رابطه کاری ادامهدار باشد، بیمه هم باید متناسب با ساعات کار ثبت شود.
در قرارداد ساعتی هم حقوق بر اساس ساعت واقعی کار محاسبه میشود و اصل بر این است که بیمه حذف نمیشود؛ اما در عمل، چون همکاریها کوتاهتر یا پراکندهترند، پیگیری بیمه و ثبت سابقه سختتر میشود.
از نظر رابطه کاری و استمرار
کار پارهوقت معمولاً نشانهی یک همکاری نسبتاً مستمر است؛ حتی اگر ساعت کار کم باشد. همین استمرار باعث میشود اثبات رابطه کاری و حقوق قانونی سادهتر باشد. قرارداد ساعتی بیشتر برای کارهای مقطعی، پروژهای یا نامنظم استفاده میشود. رابطه کاری ممکن است کوتاهمدت باشد و همین موضوع، استمرار و امنیت شغلی را کمتر میکند.
📌 نکات دوستانه
کار پارهوقت یعنی همکاری منظم با ساعت کمتر.
قرارداد ساعتی یعنی پرداخت بر اساس ساعت، با نظم کمتر و انعطاف بیشتر.
هیچکدام ذاتاً بد یا خوب نیستند؛ مهم این است که بدانید کدام با شرایط زندگی شما سازگارتر است.
🔗 برای آشنایی کاملتر با جزئیات قرارداد ساعتی، این راهنما را ببینید: قرارداد ساعتی چیست؟
حقوق و دستمزد در کار پارهوقت چگونه محاسبه میشود؟
اول از همه یک نکتهی مهم را روشن کنیم:
کمتر کار کردن به معنی «بیقاعده حساب شدن حقوق» نیست. در کار پارهوقت هم مبنای محاسبه حقوق، قانون کار است؛ فقط همه چیز متناسب با ساعت کار تنظیم میشود.
مبنای محاسبه حقوق
در کار پارهوقت، حقوق بر اساس نسبت ساعات کار شما به ساعات کار کامل محاسبه میشود. یعنی اگر یک شغل تماموقت مثلاً ۴۴ ساعت در هفته است و شما نصف این زمان را کار میکنید، مبنای حقوق هم به همان نسبت محاسبه میشود.
حداقل حقوقی که هر سال توسط قانون کار اعلام میشود، مبنای تمام محاسبات است؛ حتی برای پارهوقت. کارفرما اجازه ندارد به بهانهی پارهوقت بودن، دستمزدی کمتر از حداقل قانونیِ متناسب با ساعت کار پرداخت کند.
اگر ساعات کار کمتر از حد معمول باشد چه میشود؟
هیچ ایرادی ندارد؛ قانون مشکلی با کمتر بودن ساعت ندارد. تنها شرط این است که:
- ساعات کار مشخص باشد
- دستمزد دقیقاً متناسب با همان ساعات پرداخت شود
اگر این نسبت رعایت شود، پارهوقت بودن کاملاً قانونی است.
اضافهکاری در کار پارهوقت
اضافهکاری زمانی معنا پیدا میکند که شما بیشتر از ساعات توافقشدهی خودتان کار کنید. حتی اگر پارهوقت باشید، اضافهکاری باید با ضریب قانونی محاسبه شود و نمیشود آن را نادیده گرفت یا در حقوق عادی حل کرد.
📌 به زبان ساده: در کار پارهوقت، حقوق کمتر میشود چون ساعت کمتر است؛ نه به این خاطر که قانون یا حداقلها کنار گذاشته شده باشند.
🔗 برای درک بهتر مبنای حقوق قانونی، این راهنما را ببینید: حقوق اداره کار
بیمه در کار پارهوقت چگونه است؟
اولین نکتهای که لازم است با خیال راحت بدانید این است که پارهوقت بودن مانع بیمه شدن نیست. اگر رابطه کاری وجود داشته باشد، بیمه هم از نظر قانون الزامی است؛ حتی اگر ساعات کار شما کمتر از تماموقت باشد.
در کار پارهوقت معمولاً بیمه بهصورت نسبی و متناسب با میزان کارکرد رد میشود. یعنی سابقه بیمه شما ممکن است آهستهتر از کار تماموقت جمع شود، اما حذف نمیشود. این سابقه در آینده برای بازنشستگی، بیمه بیکاری یا سایر مزایا اهمیت دارد.
اینکه چرا بعضی از شاغلان پارهوقت بیمه ندارند، بیشتر به رویه نادرست بازار کار برمیگردد، نه قانون. گاهی قرارداد شفاف نیست، گاهی همکاری شفاهی است و گاهی کارگر از حق خود مطلع نیست. نبود بیمه الزاماً به معنی قانونی بودن شرایط نیست.
📌 نکته مهم: سابقه بیمه در کار پارهوقت هم قابل ثبت و پیگیری است؛ فقط لازم است رابطه کاری و ساعات کار مشخص باشد.
