💰 حقوق واقعی شغلت چقدره؟

تست‌های شخصیت‌شناسی شغلی

مرخصی بدون حقوق ۱۴۰۴ | شرایط قانونی، بیمه، سابقه + نمونه درخواست و توافقنامه

مرخصی بدون حقوق ۱۴۰۴ | شرایط قانونی، بیمه، سابقه + نمونه درخواست

مرخصی بدون حقوق یعنی کارگر یا کارمند با موافقت کارفرما برای مدتی مشخص از محل کار خود دور می‌شود، حقوق و مزایا دریافت نمی‌کند و قرارداد کار او به‌طور موقت تعلیق می‌شود (نه فسخ).

مهم‌ترین نکاتی که باید بدانید:

  • دریافت مرخصی بدون حقوق فقط با رضایت کارفرما امکان‌پذیر است
  • در این مدت حقوق، مزایا و بیمه پرداخت نمی‌شود (مگر بیمه اختیاری)
  • مدت مرخصی معمولاً تا ۲ سال است (در موارد خاص قابل تمدید)
  • این مدت به‌طور پیش‌فرض جزو سابقه کار محسوب نمی‌شود
  • پس از پایان مرخصی، حق بازگشت به کار وجود دارد

اگر می‌خواهید بدانید شرایط قانونی دقیق چیست، چه کسانی می‌توانند استفاده کنند، چه تأثیری بر بیمه و سنوات دارد و چطور درخواست بدهید، در ادامه همراه ما باشید.

مرخصی بدون حقوق چیست؟

بعضی وقت‌ها آدم نه می‌خواهد از کار دل بکند، نه می‌تواند همین فردا مثل همیشه سرِ کار حاضر شود. یک دوره سخت خانوادگی، یک درمان طولانی، یک برنامه‌ی جدی برای ادامه تحصیل، یا حتی یک مهاجرت موقت. اینجاست که «مرخصی بدون حقوق» معنا پیدا می‌کند.

مرخصی بدون حقوق یعنی شما با موافقت کارفرما، برای مدت مشخصی از انجام کار معاف می‌شوید، اما در این مدت حقوق و مزایا دریافت نمی‌کنید. نکته مهم‌تر این است که این مرخصی معمولاً به معنی قطع همکاری نیست؛ یعنی قرارداد کاری شما عملاً وارد حالت «تعلیق» می‌شود: نه شما کار می‌کنید، نه کارفرما حقوق می‌دهد؛ اما رابطه کاری به‌صورت کلی از بین نمی‌رود.

اگر بخواهم خیلی ساده بگویم:
مرخصی بدون حقوق مثل این است که شما «دکمه اِستُپ» را می‌زنید؛ نه «خروج».

با این حال، همین «دکمه stop» اگر درست و حرفه‌ای انجام نشود، می‌تواند برای شما هزینه داشته باشد؛ مخصوصاً در موضوعاتی مثل بیمه، سابقه کار، سنوات و حتی حق بازگشت به کار. برای همین ما در این مقاله قرار نیست فقط تعریف بدهیم؛ می‌خواهیم کمک کنیم تصمیم‌تان را آگاهانه بگیرید و اگر خواستید اقدام کنید، درست اقدام کنید.

قبل از اینکه سراغ مرخصی بدون حقوق بروید، این نکته را حتماً چک کنید

خیلی از کاربران وقتی تحت فشار هستند، سریع می‌گویند: «پس مرخصی بدون حقوق بگیرم!»
اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد، اصلاً اولین انتخاب «بدون حقوق» نیست.

اگر هنوز مرخصی استحقاقی دارید، ممکن است بتوانید بخشی از زمان را با حقوق جلو ببرید. همین‌طور اگر موضوع، درمان یا بیماری است، شاید مرخصی استعلاجی راه درست‌تری باشد چون روی دریافتی و پوشش بیمه تفاوت جدی ایجاد می‌کند.

برای همین، اگر می‌خواهید مطمئن شوید مسیر درست را انتخاب کرده‌اید، این دو صفحه می‌تواند مثل یک چراغ راهنما کمک کند (هر دو ابزار محاسبه هم دارند):

مرخصی بدون حقوق معمولاً برای چه شرایطی منطقی است؟

مرخصی بدون حقوق معمولاً وقتی معنا دارد که شما واقعاً به زمان قابل توجه نیاز دارید و راه‌حل‌های با حقوق (مثل استحقاقی یا استعلاجی) یا تمام شده‌اند یا مناسب شرایط شما نیستند. مثلاً:

  • می‌خواهید چند ماه روی یک موضوع جدی مثل تحصیل یا یک دوره آموزشی فشرده تمرکز کنید
  • مجبورید مدتی کنار خانواده باشید یا همراهی با همسر در مأموریت/جابجایی دارید
  • موضوع شما یک شرایط درمانی یا خانوادگی است که با چند روز مرخصی حل نمی‌شود
  • یا به هر دلیل، می‌خواهید رابطه کاری حفظ شود اما فعلاً امکان ادامه حضور ندارید

اینجا یک نکته مشاوره‌ای مهم وجود دارد:
اگر کارفرما با رفتن شما موافق است، حتماً روی «شفاف‌سازی کتبی» تمرکز کنید. چون بیشتر اختلاف‌ها دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود: یک توافق شفاهی، یک پیام کوتاه، یا یک «باشه برو»… و بعد که زمان برگشت می‌رسد، هر کس یک چیز یادش می‌آید.

شرایط قانونی دریافت مرخصی بدون حقوق

(آنچه قانون می‌گوید، و آنچه در عمل باید حواستان به آن باشد)

اول اجازه بدهید یک واقعیت مهم را شفاف بگوییم:
در قانون کار، مرخصی بدون حقوق «حق مطلق» کارگر نیست. یعنی برخلاف مرخصی استحقاقی که چارچوب مشخص و الزام‌آور دارد، مرخصی بدون حقوق فقط با موافقت کارفرما امکان‌پذیر است.

این جمله شاید ساده به نظر برسد، اما خیلی از اختلاف‌ها دقیقاً از همین نقطه شروع می‌شود؛ جایی که کارگر تصور می‌کند «قانون اجازه داده، پس می‌توانم بروم»، اما کارفرما نگاهش این است که «اگر من موافق نباشم، نمی‌شود».

قانون چه می‌گوید؟

قانون کار، مرخصی بدون حقوق را به‌عنوان یکی از مصادیق تعلیق قرارداد کار می‌شناسد. یعنی:

  • قرارداد فسخ نمی‌شود
  • رابطه کاری قطع نمی‌شود
  • اما تعهدات مالی (حقوق و مزایا) موقتاً متوقف می‌شوند

در عین حال، قانون به‌طور صریح تعیین نکرده که هر کارگری، در هر شرایطی، الزاماً بتواند مرخصی بدون حقوق بگیرد. تصمیم نهایی، وابسته به توافق دوطرفه است.

در عمل، کارفرما چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟

اگر بخواهیم واقع‌بین باشیم، کارفرما هنگام بررسی درخواست مرخصی بدون حقوق، معمولاً این سوال‌ها را (حتی اگر به زبان نیاورد) در ذهن دارد:

  • آیا نبودن شما، به کار مجموعه آسیب جدی می‌زند؟
  • آیا جایگزینی برای این مدت وجود دارد؟
  • مدت مرخصی چقدر شفاف و مشخص است یا «نامعلوم»؟
  • آیا احتمال بازگشت شما واقعی است یا این مرخصی عملاً مقدمه قطع همکاری است؟

اینجاست که لحن درخواست، شفافیت توضیح و حتی زمان‌بندی، نقش تعیین‌کننده پیدا می‌کند.
مرخصی بدون حقوق بیش از آنکه یک «فرم اداری» باشد، یک مذاکره حرفه‌ای است.

☝️یک نکته خیلی مهم که کمتر جایی گفته می‌شود!

اگر دلیل شما برای مرخصی بدون حقوق، بیماری یا درمان است، قبل از هر اقدامی حتماً وضعیت مرخصی استعلاجی را بررسی کنید.
چون مرخصی استعلاجی:

  • می‌تواند با پرداخت حقوق (از محل بیمه) همراه باشد
  • سابقه بیمه شما را حفظ می‌کند
  • و فشار مالی کمتری به شما وارد می‌کند
بیشتر بخوانید...  اضافه‌کاری چیست؟ نحوه محاسبه اضافه‌کاری ۱۴۰۴ + محاسبه آنلاین دقیق

خیلی از افرادی که مستقیم سراغ مرخصی بدون حقوق می‌روند، بعداً متوجه می‌شوند که می‌توانستند بخشی از مسیر را از طریق مرخصی استعلاجی جلو بروند.

اگر خواستید دقیق بررسی کنید، این راهنما می‌تواند کمک‌کننده باشد: مرخصی استعلاجی چند روز است؟ میزان حقوق و راهنمای کامل + محاسبه آنلاین

تفاوت مرخصی زایمان در کارکنان دولت و بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی

آیا قبل از مرخصی بدون حقوق باید مرخصی استحقاقی تمام شده باشد؟

قانون صراحتاً نگفته «حتماً باید مرخصی استحقاقی تمام شود»، اما در عمل، اکثر کارفرماها چنین انتظاری دارند.
منطقشان هم ساده است:
چرا وقتی هنوز مرخصی با حقوق دارید، سراغ گزینه‌ای برویم که هم برای شما پرریسک‌تر است و هم برای مجموعه؟

به همین دلیل، در بسیاری از توافق‌ها، شرط ضمنی یا حتی صریح این است که:

«ابتدا مرخصی استحقاقی استفاده شود و سپس مرخصی بدون حقوق آغاز گردد.»

شفافیت کتبی؛ مهم‌تر از خود مرخصی

یکی از بزرگ‌ترین اشتباه‌ها این است که مرخصی بدون حقوق با یک توافق شفاهی یا پیام کوتاه شروع شود.
تجربه نشان داده اگر این موارد به‌صورت مکتوب مشخص نشوند، بعداً بیشترین اختلاف دقیقاً همین‌جا شکل می‌گیرد:

  • تاریخ دقیق شروع و پایان مرخصی
  • وضعیت بیمه در این مدت
  • امکان یا عدم امکان بازگشت زودتر از موعد
  • تضمین بازگشت به همان شغل یا جایگاه معادل

مرخصی بدون حقوق اگر درست نوشته نشود، می‌تواند بعداً به اختلافی تبدیل شود که نه کارگر راضی است، نه کارفرما.

مرخصی بدون حقوق چه تأثیری روی بیمه و سابقه کار دارد؟

بیشتر افرادی که سراغ مرخصی بدون حقوق می‌آیند، تمرکزشان روی «مدت مرخصی» است؛ اما تجربه نشان داده چیزی که بعداً دردسرساز می‌شود، نه طول مرخصی، بلکه اثر آن روی بیمه و سابقه کاری است.

در مرخصی بدون حقوق، چون حقوقی پرداخت نمی‌شود، کارفرما هم الزامی برای پرداخت حق بیمه ندارد. در نتیجه، از نگاه سازمان تأمین اجتماعی، این دوره عملاً یک بازه‌ی بدون سابقه محسوب می‌شود. یعنی اگر هیچ اقدامی نکنید، این مدت نه به سابقه بیمه شما اضافه می‌شود و نه بعداً قابل جبران است. دقیقاً همین‌جا بسیاری از افراد چند سال بعد، هنگام محاسبه بازنشستگی یا بررسی سوابقشان، متوجه یک «حفره» می‌شوند که دلیلش را آن زمان نمی‌دانستند.

قانون البته راه را کاملاً نبسته است. اگر برای شما مهم باشد که سابقه بیمه‌تان در این دوره قطع نشود، امکان پرداخت بیمه به‌صورت شخصی وجود دارد. اما این انتخاب، یک تصمیم کاملاً شخصی و وابسته به شرایط زندگی شماست. برای کسی که فاصله کمی تا بازنشستگی دارد، این تصمیم می‌تواند منطقی و حتی ضروری باشد. برای فردی که تازه وارد بازار کار شده، شاید هزینه‌اش بیشتر از فایده‌اش باشد. مسئله این نیست که کدام انتخاب «درست» است؛ مسئله این است که انتخاب، آگاهانه باشد.

مرخصی بدون حقوق و تأثیر آن بر سنوات و مزایای شغلی

سابقه کار و سنوات معمولاً زمانی اهمیت پیدا می‌کند که کار از کار گذشته است. مرخصی بدون حقوق، چون با دریافت دستمزد همراه نیست، به‌طور پیش‌فرض جزو سابقه کار محسوب نمی‌شود. این یعنی در محاسبه سنوات پایان کار، این بازه کنار گذاشته می‌شود؛ حتی اگر چند ماه یا یک سال از عمر کاری شما را گرفته باشد.

نکته‌ای که کمتر به آن توجه می‌شود این است که بسیاری از اختلاف‌ها نه از خود قانون، بلکه از ابهام در توافق اولیه شکل می‌گیرند. وقتی مرخصی بدون حقوق بدون تعیین دقیق مدت، شرایط بازگشت و وضعیت مزایا آغاز می‌شود، هر دو طرف بعداً برداشت متفاوتی از آن دوره خواهند داشت. قانون در اینجا معمولاً طرف هیچ‌کدام را نمی‌گیرد؛ چون فرضش این است که شما از ابتدا می‌دانستید وارد چه مسیری می‌شوید.

به همین دلیل، مرخصی بدون حقوق اگرچه روی کاغذ ساده به نظر می‌رسد، در عمل تصمیمی است که باید با دید بلندمدت گرفته شود، نه صرفاً برای حل یک مشکل کوتاه‌مدت.

قبل از تصمیم نهایی، این نگاه واقع‌بینانه را داشته باشید

مرخصی بدون حقوق نه ذاتاً بد است و نه ذاتاً خوب. برای بعضی افراد، بهترین راه‌حل ممکن است؛ برای بعضی دیگر، پرهزینه‌ترین انتخاب. تفاوت این دو حالت، بیشتر از آنکه به قانون مربوط باشد، به شرایط شخصی، شغلی و برنامه آینده شما برمی‌گردد.

اگر بدانید در این مدت چه چیزی را از دست می‌دهید، چه چیزی را می‌توانید حفظ کنید و بعد از مرخصی دقیقاً به چه نقطه‌ای برمی‌گردید، مرخصی بدون حقوق می‌تواند یک وقفه‌ی کنترل‌شده باشد، نه یک ریسک ناخواسته.

مدت مرخصی بدون حقوق چقدر است و آیا می‌شود آن را تمدید کرد؟

یکی از اولین سؤال‌هایی که تقریباً همه می‌پرسند این است:
«حداکثر مرخصی بدون حقوق چند ماه است؟»

💡جواب کوتاه: و صادقانه این است: قانون عدد خشک و یکسانی برای همه تعیین نکرده. و همین باعث سردرگمی خیلی‌ها شده است.

در قانون کار، مرخصی بدون حقوق به‌عنوان یک وضعیت موقتی شناخته می‌شود که مدت آن بیشتر از هر چیز، به توافق بین کارگر و کارفرما بستگی دارد. با این حال، قانون یک چارچوب کلی داده تا این توافق بی‌حد و مرز نباشد. در اغلب تفسیرها و رویه‌های اجرایی، مدت مرخصی بدون حقوق معمولاً تا دو سال در نظر گرفته می‌شود؛ به‌ویژه در مواردی مثل ادامه تحصیل یا شرایط خاص خانوادگی.

اما این عدد را نباید مثل یک «حق تضمین‌شده» دید. در واقع، قانون می‌گوید این بازه می‌تواند پذیرفته شود، نه اینکه الزاماً باید پذیرفته شود. یعنی اگر کارفرما با یک مرخصی چندماهه یا حتی یک‌ساله موافقت کند، کاملاً در چارچوب قانون حرکت کرده؛ اما اگر نپذیرد، الزام قانونی برای اجبار او وجود ندارد.

تمدید مرخصی بدون حقوق

بسیاری از مشکلات دقیقاً از اینجا آغاز می‌شوند:
مرخصی با نیت کوتاه‌مدت شروع می‌شود، اما شرایط تغییر می‌کند و فرد ناچار می‌شود زمان بیشتری دور از کار بماند.

تمدید مرخصی بدون حقوق، برخلاف شروع آن، حساس‌تر است. چون کارفرما معمولاً با این سؤال روبه‌رو می‌شود که آیا این مرخصی هنوز «موقتی» است یا عملاً تبدیل به بلاتکلیفی شده. به همین دلیل، اگر از ابتدا احتمال می‌دهید که مرخصی شما قابل تمدید باشد، بهتر است این موضوع در همان توافق اولیه دیده شود؛ حتی اگر مدت دقیق آن مشخص نباشد.

تجربه نشان داده تمدیدهایی که از قبل درباره‌شان صحبت شده، بسیار کم‌دردسرتر از تمدیدهایی هستند که ناگهانی مطرح می‌شوند. نه به خاطر قانون، بلکه به خاطر اعتماد و برنامه‌ریزی.

بیشتر بخوانید...  قرارداد موقت و دائم چیست؟ | تفاوت‌ها، حقوق و امنیت شغلی

آیا بعد از پایان مرخصی، بازگشت به کار تضمین شده است؟

این سؤال، شاید مهم‌تر از مدت مرخصی باشد.

در نگاه کلی، مرخصی بدون حقوق به‌معنای قطع رابطه کاری نیست و اصل بر این است که کارگر پس از پایان مرخصی به کار بازگردد. اما این «بازگشت»، اگر شفاف تعریف نشده باشد، می‌تواند محل سوءتفاهم شود. آیا بازگشت به همان شغل است؟ همان سمت؟ همان شرایط؟ یا صرفاً «بازگشت به کار» به‌صورت کلی؟

قانون معمولاً وارد جزئیات این سطح نمی‌شود و اینجاست که توافق اولیه اهمیت حیاتی پیدا می‌کند. هرچه مدت مرخصی طولانی‌تر باشد، اهمیت این شفافیت بیشتر می‌شود. چون در غیاب آن، کارفرما ممکن است جایگزین دائمی پیدا کرده باشد و شما تصور بازگشت به شرایط قبل را داشته باشید.

یک جمع‌بندی صادقانه قبل از ادامه:

مدت مرخصی بدون حقوق، بیشتر از آنکه عددی قانونی باشد، یک تصمیم مشترک است. تصمیمی که اگر با گفت‌وگوی شفاف، نگاه واقع‌بینانه و پیش‌بینی شرایط آینده گرفته شود، می‌تواند به نفع هر دو طرف باشد؛ و اگر عجولانه و مبهم شروع شود، می‌تواند به یکی از پرتنش‌ترین تجربه‌های شغلی تبدیل شود.

نحوه درخواست مرخصی بدون حقوق

(چطور درخواست بدهیم که هم شانس موافقت بالا برود، هم بعداً پشیمان نشویم)

خیلی‌ها فکر می‌کنند درخواست مرخصی بدون حقوق یعنی یک نامه کوتاه، یک «اجازه هست چند ماه نباشم؟» و تمام. اما واقعیت این است که نحوه مطرح‌کردن درخواست، به اندازه خودِ دلیل مرخصی اهمیت دارد. حتی گاهی بیشتر.

کارفرما وقتی با درخواست مرخصی بدون حقوق روبه‌رو می‌شود، قبل از اینکه به قانون فکر کند، به یک چیز فکر می‌کند: «آیا می‌توانم روی این آدم حساب کنم؟»
این حس اعتماد، نه با استناد به ماده قانونی، بلکه با شفافیت، صداقت و حرفه‌ای‌بودن شکل می‌گیرد.

اولین قدم، شفاف‌بودن با خودتان است. دقیق بدانید چرا می‌خواهید مرخصی بگیرید و واقعاً چقدر زمان نیاز دارید. درخواست‌های مبهم، مثل «فعلاً چند ماه» یا «تا ببینیم چی می‌شه»، معمولاً باعث مقاومت می‌شوند؛ چون کارفرما نمی‌داند با چه بازه‌ای طرف است و چطور برایش برنامه‌ریزی کند.

وقتی درخواست را مطرح می‌کنید، بهتر است از ابتدا نشان بدهید که به تبعات تصمیم‌تان آگاهید. یعنی کارفرما احساس نکند که شما فقط به مشکل خودتان نگاه کرده‌اید. اگر توضیح بدهید که نبودنتان چطور مدیریت می‌شود، چه کسی جایگزین موقت خواهد بود یا چه کارهایی را قبل از رفتن تحویل می‌دهید، فضای گفت‌وگو کاملاً عوض می‌شود. این‌ها الزام قانونی نیست، اما در عمل بسیار تعیین‌کننده‌اند.

💡
متون زیر جهت استفاده رسمی پیشنهاد می‌شوند. می‌توانید متن را انتخاب و کپی کنید.

✉️ متن حرفه‌ای درخواست مرخصی بدون حقوق

موضوع: درخواست مرخصی بدون حقوق

با سلام و احترام
بدین‌وسیله به استحضار می‌رساند، با توجه به شرایط شخصی/خانوادگی/تحصیلی (حسب مورد)، درخواست دارم با استفاده اینجانب از مرخصی بدون حقوق از تاریخ ……… لغایت ……… موافقت فرمایید.

بدیهی است در مدت مرخصی بدون حقوق، از حقوق و مزایای شغلی استفاده نخواهم کرد و مطابق مقررات قانون کار، قرارداد کار اینجانب در این بازه در حالت تعلیق قرار خواهد داشت. همچنین متعهد می‌شوم پیش از شروع مرخصی، کلیه امور و مسئولیت‌های محوله را طبق نظر مدیریت تحویل داده و هماهنگی‌های لازم را به‌عمل آورم تا خللی در روند انجام امور ایجاد نشود.

در صورت صلاحدید، مدارک مرتبط با موضوع مرخصی نیز قابل ارائه خواهد بود. خواهشمند است در صورت موافقت، مراتب به‌صورت مکتوب اعلام گردد تا چارچوب مدت مرخصی و نحوه بازگشت به کار به‌صورت شفاف مشخص باشد.
پیشاپیش از حسن نظر و همکاری جنابعالی/حضرت‌عالی صمیمانه سپاسگزارم.

با احترام

نام و نام خانوادگی: ………
سمت: ………
امضاء: ………
تاریخ: ………

⚖️ متن توافق‌نامه مرخصی بدون حقوق

توافق‌نامه مرخصی بدون حقوق
این توافق‌نامه فی‌مابین:
کارفرما: ………………………………
کارگر/کارمند: ………………………………
به‌منظور شفاف‌سازی شرایط استفاده از مرخصی بدون حقوق و بر اساس مقررات قانون کار جمهوری اسلامی ایران، با رعایت اصل حسن نیت و همکاری متقابل، به شرح زیر تنظیم می‌گردد:

ماده ۱ – موضوع توافق:
موضوع این توافق‌نامه، استفاده کارگر از مرخصی بدون حقوق و تعلیق موقت تعهدات قراردادی طرفین در بازه زمانی مشخص می‌باشد. این توافق به‌منزله فسخ قرارداد کار تلقی نمی‌گردد.

ماده ۲ – مدت مرخصی:
مدت مرخصی بدون حقوق از تاریخ ……… لغایت ……… تعیین می‌گردد. هرگونه تمدید این مدت منوط به توافق مجدد و کتبی طرفین خواهد بود.

ماده ۳ – وضعیت حقوق و مزایا:
در مدت مرخصی بدون حقوق، کارگر مستحق دریافت حقوق، مزایا و پرداخت‌های مستمر نخواهد بود و کارفرما تعهدی از این حیث نخواهد داشت.

ماده ۴ – وضعیت بیمه و آثار سابقه:
طرفین آگاه‌اند که در مدت مرخصی بدون حقوق، کارفرما تعهدی به پرداخت حق بیمه نداشته و در صورت عدم پرداخت، این مدت در سوابق بیمه‌ای نزد سازمان تأمین اجتماعی لحاظ نخواهد شد. در صورت تمایل کارگر به حفظ سابقه بیمه‌ای، امکان اقدام شخصی وی برای پرداخت حق بیمه وفق مقررات وجود خواهد داشت. آثار این دوره بر مزایای مبتنی بر کارکرد، تابع قوانین مربوط و توافق کتبی طرفین خواهد بود.

ماده ۵ – بازگشت به کار:
پس از پایان مدت مرخصی، کارگر متعهد است در تاریخ مقرر جهت بازگشت به کار مراجعه نماید. کارفرما نیز متعهد است در حد امکان و وفق مقررات، زمینه بازگشت کارگر به شغل قبلی یا شغلی هم‌تراز با شرایط و مزایای معادل را فراهم نماید، مگر آنکه طرفین به‌صورت کتبی بر ترتیب دیگری توافق نمایند.

ماده ۶ – سایر موارد:
این توافق‌نامه برای مشمولین قانون کار تنظیم شده و در موارد پیش‌بینی‌نشده، تابع قوانین و مقررات جاری خواهد بود. این سند صرفاً با هدف شفافیت و جلوگیری از سوءتفاهم تنظیم گردیده است.

این توافق‌نامه در دو نسخه با اعتبار واحد تنظیم و به امضای طرفین رسید.

امضاء کارفرما:

………………
امضاء کارگر/کارمند:

………………

تاریخ: ………………

چرا درخواست شفاهی کافی نیست؟

در بسیاری از تجربه‌های واقعی، مشکل نه در اصل مرخصی، بلکه در «یادآوری بعدی» بوده است.
مرخصی شروع می‌شود، زمان می‌گذرد، شرایط تغییر می‌کند و بعد از چند ماه هر طرف برداشت خودش را از توافق دارد.

برای همین، حتی اگر رابطه کاری صمیمی و مبتنی بر اعتماد است، بهتر است درخواست مرخصی بدون حقوق به‌صورت مکتوب ثبت شود. نه برای دعوا، بلکه برای جلوگیری از سوءتفاهم. یک متن ساده که در آن مدت مرخصی، تاریخ شروع و پایان، و وضعیت بازگشت مشخص شده باشد، می‌تواند جلوی بسیاری از اختلاف‌های بعدی را بگیرد.

این نوشته لازم نیست پیچیده یا حقوقی باشد؛ کافی است شفاف باشد. شفافیت، هم از شما محافظت می‌کند و هم از کارفرما.

📌یک نکته مهم که معمولاً دیر گفته می‌شود!

بیشتر بخوانید...  زنان مشمول قانون کار چه کسانی هستند؟

درخواست مرخصی بدون حقوق، بهتر است «گفت‌وگو» باشد، نه «اعلام تصمیم».
یعنی به‌جای اینکه بگویید «من می‌خوام برم مرخصی بدون حقوق»، فضا را طوری باز کنید که نظر و دغدغه طرف مقابل هم شنیده شود. خیلی وقت‌ها، همین تغییر لحن باعث می‌شود به جای رد کامل درخواست، به یک راه‌حل میانی برسید؛ مثلاً مرخصی کوتاه‌تر، یا شروع با یک بازه آزمایشی.

از نگاه ما، مرخصی بدون حقوق زمانی کم‌هزینه‌تر است که هر دو طرف حس کنند هنوز در یک مسیر مشترک هستند، نه اینکه یکی بخواهد فقط از شرایط خارج شود.

بعد از موافقت، عجله نکنید

یکی از اشتباه‌های رایج این است که بعد از گرفتن موافقت اولیه، همه‌چیز را تمام‌شده بدانیم. در حالی‌که این تازه نقطه‌ای است که باید چند دقیقه مکث کرد و توافق را مرور کرد: مدت، امکان تمدید، وضعیت بازگشت، و تکلیف بیمه و مزایا. این چند دقیقه فکر کردن، می‌تواند ماه‌ها آرامش یا برعکس، ماه‌ها تنش ایجاد کند.

مرخصی بدون حقوق؛ چه زمانی تصمیم درستی است؟

مرخصی بدون حقوق ذاتاً نه انتخاب بدی است و نه انتخاب خوبی. ارزشش را شرایط شما تعیین می‌کند، نه عنوانش. اشتباه اصلی خیلی از افراد این است که مرخصی بدون حقوق را یا با ترس مطلق می‌بینند، یا با ساده‌انگاری کامل. در حالی که واقعیت جایی بین این دو است.

مرخصی بدون حقوق زمانی می‌تواند تصمیم درستی باشد که شما دقیقاً بدانید چرا می‌خواهید از کار فاصله بگیرید، این فاصله قرار است چه مسئله‌ای را حل کند و بعد از آن، به چه نقطه‌ای برمی‌گردید. اگر این مرخصی قرار است به شما کمک کند یک مسیر مشخص را جلو ببرید مثلاً تحصیل، درمان، یا حل یک مسئله جدی خانوادگی ــ و اگر برای قبل و بعدش برنامه دارید، مرخصی بدون حقوق می‌تواند یک وقفه سالم و کنترل‌شده باشد.

اما وقتی مرخصی بدون حقوق تبدیل می‌شود به راهی برای «فرار موقت از یک وضعیت نامشخص»، معمولاً هزینه‌هایش بیشتر از فایده‌هایش می‌شود. اگر نمی‌دانید بعد از این مرخصی دقیقاً چه می‌خواهید بکنید، اگر بازه زمانی برایتان مبهم است، یا اگر هنوز تکلیف بیمه، سابقه و بازگشت به کار را با خودتان روشن نکرده‌اید، این مرخصی می‌تواند به‌جای آرامش، اضطراب بیشتری ایجاد کند.

مرخصی بدون حقوق بیشتر به درد کسانی می‌خورد که می‌خواهند رابطه کاری را حفظ کنند، اما زمان بخرند؛ نه کسانی که در واقع ذهنشان از کار جدا شده ولی هنوز جرأت تصمیم نهایی را ندارند. در حالت دوم، مرخصی بدون حقوق معمولاً فقط تصمیم سخت را عقب می‌اندازد.

نکته مهم دیگر این است که مرخصی بدون حقوق، هرچقدر هم که قانونی و توافقی باشد، اثرش روی زندگی مالی و شغلی شما واقعی است. قطع حقوق، وقفه در بیمه و توقف سابقه، چیزهایی نیست که فقط روی کاغذ بماند. به همین دلیل، تصمیم درست لزوماً تصمیمی نیست که «قانون اجازه داده»، بلکه تصمیمی است که با شرایط فعلی و آینده شما هم‌خوانی دارد.

اگر بعد از خواندن این مقاله به این نتیجه رسیده‌اید که مرخصی بدون حقوق برایتان انتخاب مناسبی است، همین آگاهی بزرگ‌ترین پشتوانه شماست. و اگر به این نتیجه رسیده‌اید که بهتر است سراغ گزینه‌های دیگر بروید یا تصمیم را به تعویق بیندازید، باز هم ما کارمان را کرده‌ایم؛ چون شما از یک تصمیم عجولانه دور شده‌اید.

مرخصی بدون حقوق، وقتی درست استفاده شود، می‌تواند یک فرصت باشد. وقتی ناآگاهانه گرفته شود، معمولاً تبدیل به حسرت می‌شود.

پرسش‌های متداول درباره مرخصی بدون حقوق

آیا مرخصی بدون حقوق جزو سابقه کار محسوب می‌شود؟
به‌طور معمول خیر. در مرخصی بدون حقوق چون حقوقی پرداخت نمی‌شود، این مدت جزو سابقه کار و سنوات محسوب نمی‌شود. فقط در صورتی که کارگر در این دوره شخصاً حق بیمه پرداخت کند، امکان ثبت سابقه بیمه‌ای وجود دارد؛ آثار آن بر سنوات تابع مقررات و توافق کتبی طرفین است.
در مرخصی بدون حقوق، وضعیت بیمه تأمین اجتماعی چگونه است؟
کارفرما در مدت مرخصی بدون حقوق تعهدی به پرداخت حق بیمه ندارد. اگر حق بیمه پرداخت نشود، این مدت در سوابق بیمه‌ای ثبت نمی‌شود. کارگر می‌تواند در صورت تمایل، به‌صورت شخصی و مطابق مقررات، نسبت به پرداخت حق بیمه اقدام کند.
حداکثر مدت مرخصی بدون حقوق طبق قانون کار چقدر است؟
قانون کار عدد مشخصی تعیین نکرده است، اما در رویه‌های اجرایی، مرخصی بدون حقوق معمولاً تا دو سال (به‌ویژه برای تحصیل یا شرایط خاص) با توافق کارفرما پذیرفته می‌شود. تمدید آن فقط با رضایت کتبی طرفین امکان‌پذیر است.
آیا کارفرما می‌تواند با مرخصی بدون حقوق مخالفت کند؟
بله. مرخصی بدون حقوق حق الزام‌آور کارگر نیست و منوط به موافقت کارفرماست. برخلاف مرخصی استحقاقی، کارفرما الزامی به پذیرش مرخصی بدون حقوق ندارد و تصمیم نهایی مبتنی بر توافق دوطرفه است.
آیا بعد از مرخصی بدون حقوق، بازگشت به کار تضمین شده است؟
مرخصی بدون حقوق به‌معنای فسخ قرارداد نیست، اما جزئیات بازگشت (شغل، سمت، شرایط) باید در توافق مشخص شود. اگر این موارد شفاف نباشد، ممکن است در زمان بازگشت اختلاف ایجاد شود.
آیا می‌توان مرخصی بدون حقوق را زودتر از موعد تمام کرد؟
بازگشت زودتر از موعد فقط با موافقت کارفرما امکان‌پذیر است. کارگر نمی‌تواند به‌صورت یک‌طرفه مدت مرخصی بدون حقوق را کاهش دهد، مگر اینکه از ابتدا چنین امکانی در توافق پیش‌بینی شده باشد.
آیا قبل از مرخصی بدون حقوق باید مرخصی استحقاقی تمام شود؟
قانون الزام صریحی تعیین نکرده، اما در عمل بسیاری از کارفرماها شرط می‌کنند که ابتدا مرخصی استحقاقی استفاده شود. این موضوع معمولاً در چارچوب توافق بین طرفین مشخص می‌شود.
مرخصی بدون حقوق معمولاً برای چه دلایلی درخواست می‌شود؟
ادامه تحصیل، شرایط خاص خانوادگی، درمان طولانی‌مدت، مهاجرت یا مأموریت موقت از رایج‌ترین دلایل درخواست مرخصی بدون حقوق هستند. دلیل مرخصی باید برای کارفرما شفاف و قابل‌قبول باشد.
آیا مرخصی بدون حقوق قابل تمدید است؟
بله، اما تمدید مرخصی بدون حقوق تنها با توافق مجدد و کتبی کارگر و کارفرما امکان‌پذیر است و هیچ تمدیدی به‌صورت خودکار یا یک‌طرفه معتبر نیست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *