مرخصی استحقاقی به زبان ساده یعنی روزهایی که قانون به شما اجازه داده استراحت کنید، اما حقوق آن روز را کامل دریافت کنید. اگر فرصت خواندن کل مقاله را ندارید، مهمترین نکاتی که برای محاسبه پول (بازخرید) و سقف مرخصی در سال ۱۴۰۴ باید بدانید، اینجاست:
- مدت مرخصی: طبق قانون کار، شما ماهیانه ۲.۵ روز مرخصی دارید (مجموعاً ۳۰ روز در سال با احتساب ۴ جمعه).
- مبنای محاسبه پول (نکته طلایی): مبلغ بازخرید مرخصی باید بر اساس «حقالسعی» (جمع کل دریافتیها مثل حق مسکن، بن و…) محاسبه شود، نه فقط پایه حقوق!
- سقف ذخیره: شما تنها مجاز هستید ۹ روز از مرخصی خود را برای سال بعد ذخیره کنید.
- تکلیف باقیمانده: روزهای باقیمانده (بیشتر از ۹ روز) نمیسوزند؛ کارفرما موظف است مبلغ آنها را در پایان سال تسويه نقدی کند.
- مالیات و بیمه: مبلغ بازخرید مرخصی، ۱۰۰٪ معاف از مالیات و کسر حق بیمه است.
میخواهید بدانید دقیقاً چقدر پول طلب دارید؟ محاسبه دستی این مبالغ با فرمولهای «حقالسعی» کمی پیچیده است؛ اما نگران نباشید! ما در ادامه یک ماشینحساب هوشمند طراحی کردهایم که طبق آخرین رای دیوان عدالت اداری، در چند ثانیه مبلغ دقیق را به شما نشان میدهد.
مرخصی استحقاقی چیست؟
به زبان خیلی ساده، مرخصی استحقاقی تنها مرخصیای است که «با حقوق» است! یعنی شما سر کار نمیروید، استراحت میکنید یا به کارهای شخصیتان میرسید، اما حقوق آن روزها، بیمه و تمام مزایای شما کامل پرداخت میشود.
در این صفحه چه میخوانید
از نظر قانونی، طبق ماده ۶۴ قانون کار، این حق برای تجدید قوا و حفظ سلامت جسمی و روحی کارگر در نظر گرفته شده و هیچ کارفرمایی نمیتواند شما را از این حق محروم کند.
اگر در مورد مرخصی استعلاجی و نحوهی محاسبهی آن سوالی دارید روی لینک مرخصی استعلاجی چند روز است؟ میزان حقوق و راهنمای کامل + محاسبه آنلاین کیک کنید.
گره کور ماجرا: مرخصی ۲۶ روز است یا ۳۰ روز؟
شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که «بالاخره ما چند روز مرخصی داریم؟». بیایید این گره ذهنی را یکبار برای همیشه باز کنیم. قانونگذار در ماده ۶۴ از عبارت کمی گیجکننده استفاده کرده است، اما فرمول آن ساده است:
- متن قانون: مرخصی سالانه کارگران ۲۶ روز کاری است.
- شرط قانون: این ۲۶ روز باید «با احتساب ۴ روز جمعه» در نظر گرفته شود.
نتیجه نهایی: زمانی که شما ۲۶ روز کاری را با ۴ روز جمعه جمع کنید، به عدد ۳۰ روز (یک ماه کامل) در سال میرسید. پس به طور خلاصه: شما در هر ماه ۲.۵ روز مرخصی طلب دارید که در پایان سال مجموعاً ۳۰ روز میشود.
یک مثال ساده: اگر شما از شنبه تا چهارشنبه مرخصی بگیرید (۵ روز)، فقط ۵ روز از مرخصی شما کم میشود. اما اگر یک ماه کامل سر کار نروید، ۳۰ روز از حساب مرخصی سالانه شما کسر میشود (چون جمعهها هم داخل آن ماه بوده است).
📌نکته مهم: تفاوت کارگران با کارمندان دولت
خیلیها این دو را با هم اشتباه میگیرند، در صورتی که قانونشان کاملاً جداست:
- مشمولین قانون کار (بخش خصوصی و کارگری): همانطور که گفتیم، مبنا ۲۶ روز کاری + جمعههاست (ماده ۶۴ قانون کار).
- کارمندان دولت: طبق قانون مدیریت خدمات کشوری، مرخصی آنها صراحتاً ۳۰ روز در سال است.
چرا این دانستن این تفاوت مهم است؟ چون در محاسبات «مانده مرخصی» و «بازخرید» در پایان سال، نحوه محاسبه روزهای باقیمانده برای این دو گروه کمی متفاوت است که در ادامه و در بخش فرمولها کامل توضیح میدهیم.
فرمول محاسبه بازخرید مرخصی در سال ۱۴۰۴ (بخش حیاتی)
شاید مهمترین بخش این مقاله همینجا باشد؛ جایی که تفاوت یک محاسبه اشتباه با محاسبه قانونی میتواند میلیونها تومان در جیب شما تغییر ایجاد کند. بسیاری از حسابداران و کارفرمایان هنوز هم طبق عادت قدیمی محاسبات را انجام میدهند، اما قانون در سالهای اخیر تغییرات مهمی داشته است که باید بدانید.
فرمول قدیمی (و اشتباه): محاسبه فقط بر اساس «پایه حقوق»
در گذشته، و متأسفانه هنوز در برخی شرکتها، برای محاسبه مبلغ بازخرید مرخصی، فقط «پایه حقوق» فرد را تقسیم بر ۳۰ کرده و در تعداد روزهای باقیمانده ضرب میکردند. این روش کاملاً به ضرر کارگر است و طبق آرای جدید دیوان عدالت اداری، غیرقانونی محسوب میشود.
فرمول جدید و قانونی: محاسبه بر اساس «حقالسعی»
طبق قانون کار و آرای وحدت رویه جدید، مبنای محاسبه تمام مزایای پایان کار (از جمله عیدی، سنوات و بازخرید مرخصی) باید «حقالسعی» باشد، نه مزد ثابت یا پایه حقوق.
سند قانونی حرف ما چیست؟
طبق رای وحدت رویه شماره ۱۹۶۳ و ۱۹۶۴ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، تمام دریافتیهای قانونی کارگر که به تبع شغل به او پرداخت میشود، باید در محاسبه بازخرید مرخصی لحاظ شود. این یعنی مبلغ نهایی شما بسیار بیشتر از روش قدیمی خواهد بود.
چه اقلامی باید در محاسبه لحاظ شوند؟
برای رسیدن به مبلغ دقیق، باید تمام موارد زیر را با هم جمع کنید:
حقوق پایه (مزد شغل)
حق مسکن
بن خواربار
حق اولاد (عائلهمندی)
سایر مزایای رفاهی و انگیزشی (که به صورت ماهانه پرداخت شده است)
فرمول ریاضی دقیق محاسبه بازخرید مرخصی ۱۴۰۴:
پس اگر میخواهید حساب کنید چقدر طلب دارید، از فرمول زیر استفاده کنید (ابزار بالای صفحه نیز دقیقاً بر همین اساس کار میکند):
قوانین ذخیره و سوخت شدن مرخصی (آیا مرخصیهای مانده میسوزد؟)
یکی از نگرانیهای همیشگی کارگران در پایان سال این است: «من امسال اصلا مرخصی نرفتم، آیا میتوانم تمام ۳۰ روز را برای سال بعد یا زمان بازنشستگی ذخیره کنم؟» پاسخ به این سوال هم «بله» است و هم «خیر»! بیایید قوانین ذخیره و سوخت شدن را شفاف کنیم.
قانون ۹ روز (سقف انتقال به سال بعد)
طبق ماده ۶۶ قانون کار، کارگر نمیتواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره کند. این یعنی اگر شما در طول سال هیچ مرخصیای نرفته باشید، تنها ۹ روز آن به سال جدید منتقل میشود و در حساب مرخصیهای شما باقی میماند.
آیا بقیه مرخصیها میسوزد؟ (مهم)
خیر! به هیچ وجه. اصطلاح «سوخت شدن» در قانون کار برای مرخصی استحقاقی معنا ندارد. اگر شما ۲۰ روز مرخصی طلب دارید و فقط ۹ روز آن ذخیره میشود، تکلیف ۱۱ روز باقیمانده چه میشود؟ کارفرما موظف است مبلغ آن ۱۱ روز را دقیقا بر اساس فرمول بازخرید (که در بخش قبل گفتیم) محاسبه کرده و به صورت نقدی به شما پرداخت کند. پس هیچ حقی از شما ضایع نخواهد شد؛ یا ذخیره میشود یا نقد میشود.
تکلیف مرخصیهای ساعتی چیست؟
خیلی از ما در طول ماه برای کارهای بانکی یا شخصی، چند ساعت مرخصی میگیریم. این ساعتها چطور حساب میشوند؟
- جمعبندی ماهانه: تمام مرخصیهای ساعتی شما در پایان ماه جمع زده میشوند.
- تبدیل به روز: هر زمان مجموع این ساعتها به اندازه یک روز کاری کامل رسید، یک روز از مرخصی استحقاقی شما کسر میشود.
- یک روز کاری چند ساعت است؟ طبق قانون کار (۴۴ ساعت کار در ۶ روز)، یک روز کاری معادل ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه (۷.۳۳ ساعت) است. اما در عرف کارگاهها معمولاً برای سادگی محاسبه، ۸ ساعت را معادل یک روز مرخصی در نظر میگیرند.
مالیات و بیمه بازخرید مرخصی
وقتی صحبت از دریافت مبالغ بازخرید مرخصی میشود، اولین نگرانی کارگران این است که «چقدر از این پول بابت مالیات یا بیمه کم میشود؟». خبر بسیار خوب این است که قانونگذار در این مورد کاملاً طرف کارگر را گرفته است. بیایید خیالمان را راحت کنیم:
آیا از پول بازخرید مرخصی مالیات کسر میشود؟
خیر، حتی یک ریال! طبق صراحت بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم، حقوق ایام مرخصی استفاده نشده (بازخرید مرخصی) جزو درآمدهای معاف از مالیات است. بنابراین اگر در فیش حقوقی یا هنگام تسویه حساب مشاهده کردید که از این مبلغ مالیات کسر شده است، بدانید که این کار غیرقانونی است و میتوانید اعتراض کنید.
آیا حق بیمه از آن کسر میشود؟
خیر. بازخرید مرخصی جزو مزایایی است که مشمول کسر حق بیمه نمیشود. طبق قوانین تأمین اجتماعی و بخشنامه ۴۱۹۵، مبلغی که بابت بازخرید ایام مرخصی به کارگر پرداخت میشود، از کسر حق بیمه معاف است. بنابراین کارفرما نباید بابت این مبلغ، حق بیمهای به تأمین اجتماعی بپردازد و طبیعتاً از سهم کارگر هم نباید چیزی کم شود.
☝️نکته مهم: مبلغی که ماشینحساب ما (در بالای صفحه) به عنوان «مبلغ بازخرید» به شما نشان میدهد، مبلغ خالص دریافتی است و هیچگونه کسورات قانونی به آن تعلق نمیگیرد.
نکات تکمیلی و مهم (قراردادهای موقت و استعفا)
قانون همیشه برای همه یکسان نیست و نوع قرارداد شما میتواند شرایط را تغییر دهد. دو حالت خاص وجود دارد که باید حواستان به آنها باشد:
۱. اگر قراردادم کمتر از یک سال باشد چه؟
قانون «ذخیره ۹ روز» که در بالا گفتیم، مخصوص کسانی است که قراردادشان تمدید میشود یا دائم است. اگر قرارداد شما موقت است (مثلاً ۳ ماهه یا ۶ ماهه) و در پایان آن تمدید نمیشوید، کارفرما موظف است کل روزهای باقیمانده مرخصی شما را حساب کرده و پولش را بپردازد. در این حالت هیچ روزی برای سال بعد ذخیره نمیشود چون سال بعدی وجود ندارد!
۲. اگر استعفا بدهم پول مرخصی میپرد؟
خیر! حق مرخصی، حقی است که شما در طول کار به دست آوردهاید (مثل حقوق ماهیانه). بنابراین تفاوتی نمیکند که شما اخراج شوید، استعفا دهید یا بازنشسته شوید؛ در هر صورت کارفرما موظف است در زمان تسویه حساب نهایی، مبلغ تمام روزهای مرخصی استفاده نشده شما را طبق فرمول «حقالسعی» پرداخت کند.
