بیمه، ربطی به «محل کار» ندارد؛ چه پشت میز شرکت باشید، چه پشت لپتاپ خانه. در ایران، خیلی از دورکارها یا بیمه نمیشوند، یا بیمهشان ناقص رد میشود؛ نه چون قانون اجازه نمیدهد، بلکه چون مرز دورکاری و فریلنسری درست شناخته نشده و کارفرما یا کارگر هر دو دچار سوءبرداشتاند.
در این صفحه چه میخوانید
خلاصه خیلی کوتاه و کاربردی درباره بیمه دورکاری:
- دورکاری مانع بیمه شدن نیست؛ رابطه کاری مهم است، نه محل انجام کار
- اگر دستور میگیرید و حقوق ثابت دارید، بیمه شما اصولاً الزامی است
- بیمه دورکار از نظر محاسبه، تفاوتی با کارمند حضوری ندارد
- بیشترین مشکل دورکاران، بازرسی بیمه و آدرس محل کار است، نه خود قانون
- نداشتن قرارداد شفاف، ریسک جریمه را هم برای کارفرما و هم کارگر بالا میبرد
اگر دورکار هستید و نمیدانید بیمهتان باید چگونه رد شود، یا کارفرما هستید و نگران بازرسی و جریمهاید، در ادامه این راهنما، بدون زبان حقوقی خشک و کاملاً منطبق با واقعیت ایران، مسیر درست را قدمبهقدم توضیح دادهایم.
آیا بیمه برای دورکاران اجباری است؟
بله، بیمه برای دورکاران الزامی است؛ اما ممکن است در برخی موارد ناآگاهی باعث ایجاد مشکلات شود. در اینجا به زبان ساده، قانونی که باید بدانید را توضیح میدهیم.
اصل قانون: طبق ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی و ماده ۷۹ قانون کار، در ایران، هر فردی که در قالب «رابطه کارگری و کارفرمایی» فعالیت میکند، باید تحت پوشش بیمه قرار بگیرد.
مهم نیست که محل انجام کار خانه است یا شرکت؛ اگر شما بهعنوان کارمند یا همکار، دستور میگیرید، حقوق میگیرید و وظایف شما تحت نظارت کارفرماست، بیمه برایتان الزامی است.
نگاه بیمه به دورکاری: در نظر اداره تأمین اجتماعی، مکان انجام کار (خانه یا شرکت) تاثیری در ماهیت رابطه کارگری و کارفرمایی ندارد. چیزی که مهم است، این است که شما دستور میگیرید و حقوق دریافت میکنید. این بهمعنای «رابطه استخدامی» است و باید از مزایای قانونی از جمله بیمه برخوردار شوید.
در نتیجه، اگر شما در منزل کار میکنید و یک کارفرما دارید که شما را استخدام کرده و حقوق میپردازد، از لحاظ قانونی شما باید بیمه شوید.
📌نکته مهم: در خیلی از موارد، کارفرما ممکن است فراموش کند که شما را بیمه کند یا به دلیل دورکاری فکر کند نیازی به بیمه نیست. اما قانون کاملاً روشن است و نباید این اشتباه رخ دهد. برای دورکاران، مثل کارمندان حضوری، بیمه یک حق است، نه لطف کارفرما.
اگر هنوز در مورد شرایط خاص بیمه خود شک دارید، این راهنما به شما کمک میکند که مطمئن شوید چه اقداماتی باید انجام دهید تا از حقوق خود استفاده کنید.
تفاوت بیمه دورکاری با سایر بیمهها
بیمه دورکاری در واقع همان بیمهای است که برای تمام کارمندان تحت رابطه کارگری-کارفرمایی اعمال میشود. تفاوت اصلی این است که محل کار شما از شرکت به خانه منتقل میشود، اما این تغییر مکان تاثیری در لزوم بیمه شدن شما ندارد. شما همچنان باید بیمه تأمین اجتماعی را دریافت کنید، همانطور که یک کارمند حضوری دریافت میکند. تنها تفاوت بین دورکار و سایر کارمندان در نوع قرارداد و شرایط خاص هر شغل است، اما از نظر قانونی، بیمه برای تمامی دورکاران باید برقرار باشد.
جدول تفاوت “فریلنسر” و “کارمند دورکار” را از نظر بیمه، عیدی و سنوات
| معیار مقایسه | کارمند (چه دورکار، چه حضوری) تابع قانون کار | فریلنسر (پیمانکار آزاد) تابع قانون مدنی |
|---|---|---|
| بیمه تأمین اجتماعی | ✔ اجباری است حتی برای یک ساعت کار | ✘ ندارد (خویشفرما) |
| عیدی و سنوات | ✔ کامل تعلق میگیرد | ✘ ندارد |
| ساعت کاری | دستوری (طبق نظر کارفرما) | شناور (نتیجهمحور) |
| تجهیزات کار | به عهده کارفرما | به عهده خودِ شخص |
| امنیت شغلی | بالا (فسخ قرارداد سخت است) | پایین (پایان همکاری راحت است) |
مشکل بازرسی بیمه و آدرس کارگاه
یکی از مشکلات اصلی در بیمه کارمندان دورکار، آدرس کارگاه است. وقتی بازرس بیمه مراجعه میکند، معمولاً به آدرس محل کار توجه دارد، اما در دورکاری، کارمند از خانه کار میکند و این آدرس وجود ندارد. بنابراین، کارفرما باید قرارداد دورکاری و مستندات انجام کار را به بیمه ارائه دهد تا غیبت کارمند موجه شود.
راهکارها:
- شرکتهای دارای دفتر مرکزی: نام کارمند در لیست دفتر مرکزی ثبت میشود.
- شرکتهای تمام ریموت: استفاده از کدهای کارگاهی خاص یا پیمانکاری برای ثبت بیمه.
با مستندسازی درست و دقیق، میتوانید از مشکلات و جریمههای احتمالی جلوگیری کنید.
حق بیمه دورکاران چگونه محاسبه میشود؟
محاسبه حق بیمه دورکاران هیچ تفاوتی با کارمندان حضوری ندارد. طبق قانون، مکانِ کار (خانه یا شرکت) فرمول ریاضی را تغییر نمیدهد؛ بلکه «حقوق مبنا» تعیینکننده است.
فرمول طلایی محاسبه (ماهانه):
💡مثال شفاف: اگر حقوق مبنای شما ۱۰ میلیون تومان باشد، کل حق بیمه ۳ میلیون تومان است. از این مبلغ، ۲,۳۰۰,۰۰۰ تومان را کارفرما میدهد و فقط ۷۰۰,۰۰۰ تومان از حقوق شما کسر میشود.
⚠️ نکته مهم درباره حق مسکن و خواربار:
در دورکاری نیز کارفرما موظف به پرداخت حق مسکن و بن خواربار است. توجه داشته باشید که این دو آیتم هم دقیقاً مثل حقوق پایه، مشمول کسر حق بیمه هستند و باید در محاسبات ۳۰ درصد لحاظ شوند.
حوادث ناشی از کار در دورکاری (بیمه حوادث)
در دورکاری، به دلیل اینکه کار از خانه انجام میشود، ممکن است این سوال برای خیلیها پیش بیاید:
اگر حین انجام کار در خانه حادثهای برای کارمند رخ دهد، آیا این حادثه به عنوان حادثه حین کار شناخته میشود؟
واقعیت این است که بله، اگر حادثه در حین ساعات کاری و در حین انجام وظیفه پیش بیاید، میتواند جزو حوادث ناشی از کار محسوب شود. این موضوع در قانون تأمین اجتماعی هم ذکر شده است. بهطور مثال، اگر کارمند در خانه پایش لیز بخورد و آسیب ببیند، در صورتی که در ساعات کاری و در حال انجام وظیفهای که برایش تعیین شده است باشد، بیمه حوادث میتواند شامل او شود.
نکته مهم: برای جلوگیری از هر گونه ابهام یا مشکل در زمان بروز حادثه، ثبت ساعات کاری دقیق در قرارداد دورکاری ضروری است. با ذکر ساعات کاری مشخص، شما میتوانید از حقوق خود در برابر حوادثی که ممکن است در خانه پیش بیاید، بهخوبی دفاع کنید.
این مسئله شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما میتواند در شرایط حساس مثل بیماری یا حادثه به کمک شما بیاید. پس همیشه به یاد داشته باشید که شفافیت و دقت در قرارداد میتواند باعث راحتی و آسایش شما در زمان نیاز شود.
راهنمای قدمبهقدم برای کارفرمایان
۱. تنظیم قرارداد کتبی با ذکر صریح “محل انجام کار: اقامتگاه کارمند یا راه دور”
برای کارفرمایان، اولین و مهمترین قدم در قرارداد دورکاری، تنظیم قرارداد کتبی است. باید بهطور دقیق ذکر کنید که محل انجام کار، اقامتگاه کارمند یا مکان دورکاری است. این موضوع نه تنها در جلوگیری از بروز اختلافات به شما کمک میکند، بلکه برای تأمین امنیت حقوقی در زمانهای بحرانی و یا بازرسیهای بیمهای، ضروری است.
۲. ارسال لیست بیمه طبق روال عادی
کارفرمایان موظف هستند که لیست بیمه کارمند دورکار را طبق روال معمول، همانند سایر کارمندان، به سازمان تأمین اجتماعی ارسال کنند. هیچ تفاوتی در ارسال لیست بیمه برای کارمند دورکار و حضوری وجود ندارد. این کار باید طبق موعد مقرر و بهطور منظم انجام شود تا از بروز مشکلات در آینده جلوگیری شود.
۳. آمادهسازی مستندات دورکاری برای ارائه به بازرس (در صورت درخواست)
اگر در شرایطی بازرسی از سوی تأمین اجتماعی صورت گرفت، کارفرما باید مستندات دورکاری را برای ارائه به بازرس آماده داشته باشد. این مستندات میتواند شامل قرارداد دورکاری، ساعات کاری ثبتشده، مدارک انجام کار (مثل گزارشات عملکرد یا لاگهای سیستم) و هر مدرک دیگری باشد که نشان دهد کارمند در حال انجام وظایف کاری خود بوده است. داشتن این مستندات به کارفرما کمک میکند تا در صورت بروز مشکل، بتواند بهراحتی از حقوق خود دفاع کند.
☝️نکته مهم: کارفرمایان باید توجه داشته باشند که شفافیت و دقت در تنظیم قرارداد و انجام امور بیمهای برای دورکاران، نه تنها به حفظ حقوق کارمندان کمک میکند، بلکه باعث پیشگیری از مشکلات قانونی و جریمههای احتمالی میشود.
کلام آخر
در این مطلب، توضیح دادیم که قرارداد دورکاری باید دقیقاً مانند قراردادهای حضوری تنظیم شود و برای کارفرمایان و کارمندان دورکار به همان اندازه الزامآور و قانونی است. از مباحث مهمی مانند بیمه، حقوق، ساعات کاری و چالشهای بازرسی بیمه گرفته تا چگونگی تنظیم قرارداد درست و جلوگیری از مشکلات قانونی، هر آنچه که برای شروع و نگهداشتن همکاری دورکاری بهطور شفاف و درست نیاز دارید را بیان کردیم.
در نهایت، مهم است که همیشه قراردادهای خود را مکتوب کرده و از مستندات کافی برخوردار باشید. این اقدامات نه تنها از مشکلات قانونی جلوگیری میکند، بلکه باعث میشود که هر دو طرف، یعنی کارمند و کارفرما، از حقوق خود بهخوبی محافظت کنند.
اگر به دنبال آشنایی بیشتر با شرایط دورکاری، دورکاری در قانون کار و یادگیری نکات قانونی و حقوقی آن هستید، مقالات مرتبط در این زمینه را در سایت ما مطالعه کنید و اگر به دنبال نمونه قرارداد دورکاری هستید، آن را بهراحتی و فوری بسازید.
برای آگاهی از آخرین فرصتهای شغلی دورکاری در جویاکار، کافیست به دستهبندی مشاغل دورکاری مراجعه کنید و موقعیت شغلی مناسب خود را پیدا کنید.
