قبل از اینکه وارد توضیحات طولانی شویم، اگر میخواهید خیلی سریع بفهمید «دستمزد هر ساعت کار شما چقدر میشود» و اگر اضافهکاری داشتهاید «جمع دریافتیتان چقدر باید باشد»، همین ابزار پایین را پر کنید.
این محاسبه به شما کمک میکند قبل از توافق یا امضا، عددها را شفاف ببینید و جلوی خیلی از سوءتفاهمها را بگیرید.
اگر عدد دقیق حقوق ماهانهتان را نمیدانید هم مشکلی نیست؛ یک عدد تقریبی وارد کنید تا حدود دستمزد ساعتی دستتان بیاید.
نکته مهم: «ساعتی بودن» یعنی روش پرداخت؛ به معنی بیحقوقی نیست. اگر رابطه کارگر و کارفرما وجود داشته باشد، قانون کار همچنان قابل پیگیری است.
محاسبه حقوق ساعتی و اضافهکاری
اگر حقوقتان ثابت نیست، میتوانید یک عدد تقریبی وارد کنید تا دستمزد ساعتیتان روشن شود.
اگر حسابداری محل کارتان مبنای خاصی میگوید، همینجا انتخابش کنید تا اختلاف پیش نیاید.
مجموع ساعتهایی که در این ماه/این دوره «عادی» کار کردهاید.
اضافهکاری معمولاً با ضریب ۱.۴ حساب میشود (۴۰٪ بیشتر از ساعت عادی).
قرارداد ساعتی یعنی دستمزد شما بر اساس تعداد ساعتی که کار میکنید محاسبه میشود، نه بر اساس حقوق ماهانه یا قراردادهای بلندمدت. این نوع همکاری برای خیلیها آشناست؛ از کارگران پروژهای و خدماتی گرفته تا کسانی که شغل دوم دارند یا بهصورت مقطعی کار میکنند.
خیلیها قرارداد ساعتی را با کار روزمزد یکی میدانند. در عمل شاید شبیه هم به نظر برسند، اما از نظر قانونی یکی نیستند.
قرارداد ساعتی یعنی ساعت کار مبنای پرداخت است، اما روزمزد یعنی دستمزد یک «روز کامل کار» پرداخت میشود؛ حتی اگر در بازار کار ایران این دو گاهی در هم ادغام شوند.
نکته مهم اینجاست که ساعتی کار کردن به معنی بیحقوقی نیست. قرارداد ساعتی میتواند کاملاً قانونی باشد و شامل بیمه، حداقل دستمزد و حقوق قانونی شود؛ به شرطی که درست اجرا شود و از حقوقتان آگاه باشید.
خلاصه خیلی سریع آنچه باید بدانید:
- قرارداد ساعتی یعنی پرداخت دستمزد بر اساس ساعت کار
- قرارداد ساعتی و روزمزد یکی نیستند، اما در عمل شبیه اجرا میشوند
- کار ساعتی در قانون کار پذیرفته شده است
- بیمه و حقوق در کار ساعتی هم قابل محاسبه و مطالبه است
اگر میخواهید بدانید دقیقاً قرارداد ساعتی چه جایگاهی در قانون دارد، بیمه آن چگونه محاسبه میشود و چه تفاوتی با کار روزمزدی دارد، در ادامه همراه ما باشید.
در این صفحه چه میخوانید
قرارداد ساعتی چیست؟
به زبان ساده، قرارداد ساعتی یعنی شما به ازای هر ساعتی که کار میکنید دستمزد میگیرید؛ نه ماهانه و نه بر اساس حضور تماموقت. اگر امروز ۴ ساعت کار کنید، حقوق ۴ ساعت را میگیرید و اگر فردا ۸ ساعت کار کنید، دستمزدتان متناسب با همان ۸ ساعت محاسبه میشود.
در این نوع همکاری، چیزی که اهمیت دارد ساعت واقعی کار است، نه تعداد روزهای کاری یا عنوان شغلی. به همین دلیل قرارداد ساعتی معمولاً برای کارهایی استفاده میشود که ثابت و تماموقت نیستند یا همکاری بهصورت مقطعی و انعطافپذیر انجام میشود.
نکتهای که خیلیها اشتباه میگیرند این است که فکر میکنند ساعتی بودن یعنی قرارداد نداشتن یا بیقانونی. در حالی که قرارداد ساعتی، اگر درست تنظیم شود، کاملاً میتواند زیر چتر قانون کار قرار بگیرد. یعنی شما همچنان کارگر محسوب میشوید و اصل رابطه کارگر و کارفرما پابرجاست.
☝️به بیان سادهتر، قرارداد ساعتی نوعی روش پرداخت است، نه حذف قانون. قانون کار به این نگاه میکند که شما برای چه کسی کار میکنید، دستور میگیرید، دستمزد میگیرید و کارتان چگونه انجام میشود؛ نه اینکه حقوقتان ماهانه است یا ساعتی.
🔗 اگر دوست دارید تعریف کاملتر رابطه کاری و انواع قراردادها را ببینید، پیشنهاد میکنیم این راهنما را هم بخوانید:
قرارداد کار چیست؟
آیا قرارداد ساعتی از نظر قانون کار معتبر است؟
این اولین سؤالی است که برای بیشتر کسانی که ساعتی کار میکنند پیش میآید؛ مخصوصاً وقتی صحبت از بیمه، حقوق یا اختلاف با کارفرما میشود. جواب کوتاه این است: بله، کار ساعتی میتواند کاملاً قانونی باشد، حتی اگر اسمش بهصورت مستقیم در قانون کار نیامده باشد.
شاید برایتان عجیب باشد، اما در متن قانون کار ایران اصطلاح «قرارداد ساعتی» بهطور صریح نوشته نشده است. این به آن معنا نیست که کار ساعتی غیرقانونی است؛ بلکه قانون کار بیشتر به ماهیت رابطه کاری توجه میکند تا اسم قرارداد. یعنی اینکه شما کار میکنید، دستمزد میگیرید و تحت دستور کارفرما هستید.
به همین دلیل، اداره کار هنگام بررسی پروندهها معمولاً نمیپرسد «قرارداد شما ساعتی بوده یا نه؟»
سؤال اصلی این است که:
آیا رابطه کارگر و کارفرما وجود داشته؟
آیا بابت کار انجامشده مزد پرداخت شده؟
آیا کارفرما در قبال شما تعهداتی داشته؟
اگر پاسخ اینها مثبت باشد، حتی کار ساعتی هم زیر چتر قانون کار قرار میگیرد و حقوق پایه کارگر قابل پیگیری است.
📌 نکتهای که دانستنش خیلی مهم است:
در قانون کار، ملاک اصلی «کارگر بودن» است، نه عنوان قرارداد.
یعنی اگر شما کارگر محسوب میشوید، ساعتی بودن دستمزد باعث از بین رفتن حقوق قانونیتان نمیشود.
تفاوت قرارداد ساعتی و کار روزمزد چیست؟
خیلیها فکر میکنند قرارداد ساعتی و کار روزمزد یکی هستند؛ چون در عمل شبیه هم دیده میشوند. اما اگر بخواهیم ساده و بیحاشیه بگوییم، این دو تا یکی نیستند؛ هرچند در بازار کار ایران خیلی وقتها با هم قاطی میشوند.
کار روزمزد یعنی چه؟
کار روزمزد یعنی دستمزد شما برای یک روز کار پرداخت میشود. ممکن است آن روز ۶ ساعت کار کرده باشید یا ۸ ساعت، اما پول را بهصورت «روزانه» میگیرید. خیلی از کارگرانی که صبح کنار خیابان یا میدان منتظر کار میمانند، به همین شکل کار میکنند؛ صبح میروند سر کار و آخر روز مزدشان را میگیرند و برمیگردند.
در عمل، شباهتهایی بین کار ساعتی و روزمزد وجود دارد. هر دو معمولاً قرارداد مکتوب ندارند، پرداختها سریع انجام میشود و همکاریها کوتاهمدت است. به همین خاطر طبیعی است که خیلیها این دو را یکی بدانند.
اما تفاوت اصلی از نظر قانونی اینجاست:
در کار ساعتی، مبنای حسابوکتاب «ساعت کار» است. یعنی هرچه ساعت کار بیشتر یا کمتر شود، دستمزد هم دقیقتر تغییر میکند.
در کار روزمزد، مبنای پرداخت «یک روز کار» است، حتی اگر ساعت کار دقیق ثبت نشود.
به همین دلیل نباید این دو را کاملاً یکی دانست. در قرارداد ساعتی، امکان حساب دقیقتر حقوق، بیمه و حتی اضافهکاری وجود دارد. اما در کار روزمزد، چون ساعتها معمولاً ثبت نمیشود، پیگیری حقوق قانونی سختتر میشود؛ نه به این خاطر که قانون وجود ندارد، بلکه چون مدرکی در دست نیست.
📌 یک نکته خیلی مهم که دانستنش حق شماست:
بیشتر کارگران روزمزد هم از نظر قانون «کارگر» محسوب میشوند. یعنی روزمزدی بودن به این معنا نیست که حق و حقوق قانونی ندارید؛ فقط اثبات آن گاهی سختتر میشود.
دانستن این تفاوت برای این است که اگر روزی به مشکلی خوردید، بدانید کجا ایستادهاید و چطور میتوانید از حقتان دفاع کنید.
چه کسانی معمولاً ساعتی یا روزمزد کار میکنند؟
کار ساعتی یا روزمزدی فقط مخصوص یک قشر خاص نیست. خیلیها در دورههایی از زندگیشان به این شکل کار میکنند؛ گاهی از سر انتخاب، گاهی از سر اجبار، و گاهی هم موقت تا شرایط بهتر شود.
بخش بزرگی از کارگران ساختمانی و خدماتی بهصورت ساعتی یا روزمزد کار میکنند. کارهایی مثل بنا، آرماتوربند، کارگر ساده، نظافت، حملونقل یا کارهای خدماتی معمولاً پروژهای هستند و قرارداد بلندمدت ندارند. در این مشاغل، حضور فیزیکی و کار عملی مهمتر از عنوان قرارداد است.
پروژههای کوتاهمدت هم معمولاً به شکل ساعتی یا روزمزدی انجام میشوند. مثلاً تعمیرات، نصب تجهیزات، کارهای فنی یا حتی بعضی پروژههای اداری و دیجیتال که قرار نیست همکاری طولانیمدت باشد.
در مشاغل فصلی هم این نوع کار رایج است. کارهایی که فقط در بخشی از سال وجود دارند، مثل کشاورزی، برداشت محصول، یا برخی مشاغل گردشگری، معمولاً با پرداخت ساعتی یا روزمزدی پیش میروند.
گروه دیگری که زیاد به سمت کار ساعتی میروند، کسانی هستند که شغل دوم یا کار مقطعی دارند. افرادی که شغل اصلی دارند اما برای تأمین هزینهها یا استفاده بهتر از زمانشان، چند ساعت در روز یا هفته کار میکنند و نمیخواهند درگیر قراردادهای بلندمدت شوند.
📌 نکته خیلی مهم:
ساعتی یا روزمزدی کار کردن به این معنا نیست که شما حق و حقوق قانونی ندارید. قانون کار به نوع کار و رابطه کاری نگاه میکند، نه به اینکه حقوق شما روزانه پرداخت میشود یا ساعتی.
دانستن این موضوع کمک میکند حتی اگر شرایط کاریتان موقت است، احساس بیپناهی نکنید و بدانید که قانون شما را کاملاً کنار نگذاشته است.
