قرارداد موقت و قرارداد دائم، دو شکل رایج قرارداد کار هستند که تفاوت اصلی آنها در مدت همکاری و امنیت شغلی است. انتخاب یا پیشنهاد هرکدام میتواند تأثیر مستقیمی روی آینده شغلی، بیمه، سنوات و حتی امکان دریافت بیمه بیکاری داشته باشد.
خلاصه خیلی کوتاه و کاربردی:
- قرارداد دائم تاریخ پایان ندارد و امنیت شغلی بیشتری ایجاد میکند
- قرارداد موقت مدتدار است و با پایان مدت، قرارداد خاتمه مییابد
- هر دو نوع قرارداد مشمول قانون کار، بیمه و سنوات هستند
- تفاوت اصلی آنها در نحوه پایان همکاری و قدرت کارگر در زمان اختلاف است
اگر نمیدانید قراردادی که به شما پیشنهاد شده موقت است یا دائم، یا نمیدانید کدام نوع قرارداد در شرایط شما منطقیتر و کمریسکتر است، در ادامه این راهنما، خیلی ساده و بدون پیچیدگی حقوقی همهچیز را بررسی کردهایم.
در این صفحه چه میخوانید
قرارداد کار دائم چیست؟
قرارداد کار دائم، به زبان ساده یعنی قراردادی که تاریخ پایان مشخصی ندارد. طبق قانون کار، وقتی برای یک شغلِ مستمر و همیشگی استخدام میشوید و مدت همکاری در قرارداد محدود نشده، رابطه کاری بهصورت دائم تلقی میشود. یعنی همکاری ادامه دارد، مگر اینکه یکی از راههای قانونی پایان قرارداد (مثل استعفا، اخراج قانونی یا بازنشستگی) اتفاق بیفتد.
در اصل، قرارداد دائم برای کارهایی طراحی شده که ماهیت موقتی ندارند؛ کارهایی که هسته اصلی فعالیت یک کارگاه یا شرکت را تشکیل میدهند. مثل حسابداری، تولید مستمر، امور اداری ثابت، نگهداری سیستمها یا هر شغلی که قرار نیست با پایان یک پروژه تمام شود.
📌اما واقعیت بازار کار ایران کمی متفاوت است.
اگر بخواهیم صادقانه بگوییم، قرارداد کار دائم آنقدرها هم رایج نیست. بسیاری از کارفرماها حتی برای کارهای دائمی، ترجیح میدهند قراردادهای کوتاهمدت ببندند؛ نه لزوماً به قصد تضییع حق، بلکه برای کاهش ریسک و انعطاف بیشتر. به همین دلیل است که خیلی از کارگران سالها در یک محل کار میمانند، اما روی کاغذ «موقت» محسوب میشوند.
نکتهای که باید خیلی شفاف بدانید این است:
☝️دائم بودن قرارداد به معنی اخراج نشدن نیست؛ بلکه به معنی سختتر و قانونمندتر شدن اخراج است.
در قرارداد دائم، کارفرما نمیتواند بهسادگی و بدون طی مراحل قانونی همکاری را قطع کند و همین موضوع، امنیت شغلی بیشتری ایجاد میکند.
اگر میخواهید با چارچوب کلی قرارداد کار و حقوق و تعهدات طرفین آشنایی کاملتری داشته باشید، مطالعه مقاله «قرارداد کار چیست؟» میتواند دید کلی و مفیدی به شما بدهد.
قرارداد کار موقت چیست؟
قرارداد کار موقت قراردادی است که از ابتدا برای آن مدت مشخصی تعیین میشود؛ مثلاً سهماهه، ششماهه یا یکساله. در این نوع قرارداد، رابطه کاری با رسیدن به تاریخ پایان، بهطور طبیعی خاتمه پیدا میکند؛ مگر اینکه دو طرف تصمیم به تمدید آن بگیرند.
در ظاهر، قرارداد موقت برای کارهایی طراحی شده که ماهیت دائمی ندارند؛ مثل پروژهها، کارهای فصلی یا همکاریهایی که از همان ابتدا معلوم است قرار نیست ادامهدار باشند. اما آنچه در بازار کار ایران میبینیم، معمولاً فراتر از این تعریف ایدهآل است.
واقعیت این است که قراردادهای موقت به دلایل مختلفی بسیار رایج شدهاند؛ از جمله:
کاهش ریسک برای کارفرما،
انعطافپذیری بیشتر در مدیریت نیروی انسانی،
و البته نبود الزام شفاف برای دائمیکردن بسیاری از مشاغل.
به همین دلیل است که قراردادهای ۳ ماهه، ۶ ماهه یا یکساله حتی برای شغلهایی بسته میشود که سالهاست بدون وقفه در یک مجموعه وجود دارند. بسیاری از کارگران سالها در یک محل کار فعالیت میکنند، اما هر بار با یک قرارداد جدید و کوتاهمدت.
اینجا لازم است به یک تفاوت مهم توجه کنیم:
📌همه قراردادهای موقت یکسان نیستند.
در بعضی موارد، قرارداد واقعاً پروژهای است؛ مثلاً اجرای یک پروژه مشخص با شروع و پایان معلوم. در این حالت، موقت بودن قرارداد منطقی و قابلقبول است.
اما در مواردی دیگر، کار ماهیت دائمی دارد و فقط شکل قرارداد موقت است؛ چیزی که میتوان آن را «موقتِ ظاهری» نامید.
شناخت همین تفاوت، به شما کمک میکند بفهمید آیا نوع قراردادی که به شما پیشنهاد شده طبیعی و قابل دفاع است یا میتواند در آینده به ضررتان تمام شود.
در بخشهای بعدی دقیقتر بررسی میکنیم که این تفاوتها چه اثری روی امنیت شغلی، تمدید قرارداد و حتی امکان اعتراض قانونی دارند.
تفاوت قرارداد موقت و دائم به زبان ساده
خیلی وقتها کارجوها دقیقاً نمیدانند تفاوت قرارداد موقت و دائم کجاست و همین ندانستن باعث میشود قراردادی را امضا کنند که با انتظارشان همخوانی ندارد. این جدول کمک میکند در یک نگاه بفهمید هرکدام چه پیامدی دارد و کدام برای شرایط شما مناسبتر است.
آیا قرارداد موقت برای کار دائمی قانونی است؟
این سؤال، یکی از پرتکرارترین و در عین حال گیجکنندهترین سؤالهای بازار کار ایران است. خیلی از کارگرها سالها در یک شغل ثابت کار میکنند، اما هر چند ماه یکبار قراردادشان تمدید میشود و همیشه این نگرانی را دارند که «نکند این وضعیت غیرقانونی باشد؟»
پاسخ کوتاه و صادقانه این است:
بله، در عمل چنین قراردادهایی بسته میشود و رایج هم هست؛ اما همیشه هم بیاشکال نیست.
از نظر قانون، قرارداد موقت اصولاً برای کارهایی در نظر گرفته شده که ماهیت دائمی ندارند. اما در رویه بازار کار ایران، بسیاری از کارفرماها حتی برای کارهای دائمی هم از قراردادهای موقت استفاده میکنند. این موضوع سالهاست به یک عرف تبدیل شده، هرچند همیشه با روح قانون کار همخوانی کامل ندارد.
اداره کار در بررسی این نوع پروندهها، فقط به عنوان قرارداد نگاه نمیکند؛ بلکه به ماهیت واقعی کار توجه دارد. یعنی بررسی میشود:
آیا کاری که انجام میدهید دائمی است یا موقت؟
آیا این شغل سالهاست در آن مجموعه وجود دارد؟
آیا شما جایگزین یک نیروی ثابت شدهاید؟
در بسیاری از پروندهها، اگر ثابت شود کاری که انجام میدهید ذاتاً دائمی است و قراردادهای موقت فقط بهصورت پشت سرهم تمدید شدهاند، تفسیر به نفع کارگر انجام میشود. بهویژه اگر سابقه بیمه مستمر، تمدیدهای مکرر و نبود ماهیت پروژهای قابل اثبات باشد.
به زبان سادهتر، هرچه شغل شما شبیه یک کار ثابت و همیشگی باشد و هرچه مدت حضور شما طولانیتر شده باشد، شانس دفاع قانونی از حقوقتان بیشتر میشود؛ حتی اگر روی کاغذ عنوان «قرارداد موقت» خورده باشد.
📌 اگر سالهاست با قراردادهای کوتاهمدت در یک شغل ثابت کار میکنید، دانستن همین نکته میتواند در زمان اختلاف یا پیگیری حقوقی، مسیر را برایتان روشنتر کند.
تمدید قرارداد موقت چه زمانی مشکلساز میشود؟
تمدید قرارداد موقت بهخودیِ خود غیرقانونی نیست. خیلی از همکاریها در بازار کار ایران به همین شکل جلو میروند و در بسیاری از موارد هم مشکلی ایجاد نمیشود. اما از یک جایی به بعد، تمدیدهای پشت سرهم میتواند محل ایراد قانونی باشد؛ مخصوصاً وقتی با واقعیت کار همخوانی نداشته باشد.
💣اولین نشانهی هشدار، تمدیدهای مکرر بدون تغییر شرایط است. وقتی قراردادهای سهماهه یا ششماهه بارها و بارها تمدید میشوند، اما نوع کار، محل کار و وظایف هیچ تغییری نمیکند، این سؤال جدی مطرح میشود که آیا واقعاً کار موقت است یا فقط اسم قرارداد موقت مانده است.
💣نشانه دوم، قراردادهای چندساله با عنوان موقت است. اگر چند سال در یک مجموعه مشغول به کار بودهاید و هر سال با یک قرارداد جدید و کوتاهمدت ادامه دادهاید، در حالی که شغل شما کاملاً ثابت و همیشگی است، این وضعیت در بسیاری از پروندهها به نفع کارگر تفسیر شده است.
اما چه زمانی میتوان به این وضعیت اعتراض کرد؟
معمولاً وقتی که:
ماهیت کار دائمی باشد،
مدت همکاری طولانی شده باشد،
و قراردادهای موقت صرفاً بهصورت زنجیرهای تمدید شده باشند.
در این میان، سابقه بیمه نقش بسیار مهمی دارد. سابقه بیمه پیوسته نشان میدهد که شما بهطور مستمر در حال کار بودهاید، نه پروژهای یا موقت. همین سابقه، یکی از اصلیترین مدارکی است که مراجع حل اختلاف به آن استناد میکنند. نوع کار هم مهم است؛ هرچه شغل شما به فعالیت اصلی و دائمی مجموعه نزدیکتر باشد، احتمال رأی به نفع شما بیشتر میشود.
اگر به این نتیجه رسیدهاید که تمدیدهای مکرر قرارداد موقت شما منطقی نیست و به ضررتان تمام شده، قبل از هر اقدامی بهتر است مسیرهای قانونی را بشناسید. در این زمینه، مطالعه این راهنماها میتواند کمککننده باشد:
🔗 شکایت از کارفرما
🔗 اخراج غیرقانونی چیست
این مطالب کمک میکنند تصمیمی بگیرید که هم حقوقتان حفظ شود و هم بیدلیل وارد مسیر پرتنش نشوید.
از نظر بیمه، سنوات و حقوق تفاوتی دارند؟
این یکی از رایجترین نگرانیهاست و حق هم دارید؛ چون خیلی وقتها اینطور القا میشود که قرارداد موقت یعنی حقوق کمتر یا مزایای کمتر.
اما اگر بخواهیم صادقانه و شفاف بگوییم، در خود قانون کار تفاوتی که خیلیها تصور میکنند وجود ندارد.
از نظر قانون، بیمه در هر دو نوع قرارداد الزامی است. چه قرارداد شما دائم باشد، چه موقت، کارفرما موظف است شما را بیمه کند و این موضوع به مدت قرارداد ربطی ندارد. اگر جایی به شما گفتند «چون قراردادت موقته بیمه نداره»، بدانید این حرف مبنای قانونی ندارد.
در مورد سنوات پایان کار هم شرایط مشابه است. سنوات به ازای هر سال کار تعلق میگیرد و فرقی نمیکند قرارداد موقت بوده یا دائم. حتی در قراردادهای موقت، با پایان هر دوره همکاری باید سنوات محاسبه و پرداخت شود؛ موضوعی که خیلی وقتها نادیده گرفته میشود.
اما تفاوت اصلی جای دیگری است.
تفاوت مهم قرارداد موقت و دائم نه در حقوق پایه است، نه در بیمه و سنوات؛ بلکه در ادامه همکاری و امنیت شغلی است. در قرارداد دائم، قطع همکاری نیازمند طی مراحل قانونی و دلایل مشخص است. اما در قرارداد موقت، با رسیدن به تاریخ پایان، همکاری میتواند بدون تشریفات خاصی تمام شود.
💡به زبان سادهتر، اگر نگران این هستید که «قرارداد موقت یعنی حق و حقوق کمتر»، خیالتان راحت باشد؛ قانون چنین چیزی را نمیپذیرد. نگرانی واقعی جایی شروع میشود که پای ثبات شغلی و آینده همکاری وسط میآید، نه حقوق ماهانه.
اگر در این موارد ابهام دارید یا احساس میکنید حقوق قانونیتان رعایت نشده، بهتر است قبل از هر تصمیم عجولانه، شرایط خودتان را دقیق بررسی کنید و آگاهانه جلو بروید.
قرارداد موقت بهتر است یا دائم؟
اگر بخواهیم خیلی صادقانه و منصفانه حرف بزنیم، پاسخ این سؤال برای همه یکسان نیست. قرارداد موقت همیشه بد نیست و قرارداد دائم هم همیشه بهترین انتخاب نیست. همهچیز به شرایط شما، مرحلهای که در مسیر شغلیتان هستید و انتظارتان از آینده بستگی دارد.
گاهی قرارداد موقت میتواند یک انتخاب منطقی باشد. مثلاً زمانی که میخواهید وارد یک حوزه جدید شوید، هنوز بازار آن شغل را نمیشناسید یا قصد دارید تجربه کسب کنید. در این حالت، قرارداد موقت به شما اجازه میدهد بدون تعهد بلندمدت، شرایط را بسنجید و تصمیم آگاهانهتری بگیرید.
از طرف دیگر، وقتی شغلی را پیدا کردهاید که ماهیت آن ثابت است و خودتان هم به دنبال ثبات، برنامهریزی بلندمدت و امنیت شغلی هستید، طبیعی است که قرارداد دائم گزینه منطقیتری باشد. مخصوصاً اگر چند سال سابقه دارید و نقش شما برای مجموعه حیاتی است، موقت ماندنِ طولانیمدت میتواند به ضررتان تمام شود.
اگر تازهکار هستید، قرارداد موقت لزوماً نشانه بدی نیست. خیلی از مسیرهای شغلی سالم، با همکاریهای موقت شروع شدهاند. مهم این است که بدانید این موقت بودن قرار است پل رشد باشد، نه وضعیت دائمی. اگر بعد از مدتی هیچ چشماندازی برای تغییر شرایط نمیبینید، باید مکث کنید و دوباره فکر کنید.
و اگر سابقهدار هستید، داستان فرق میکند. وقتی سالها تجربه دارید و کارتان ماهیت دائمی دارد، قراردادهای موقتِ پشت سر هم معمولاً منطقی نیست. در این شرایط، حق دارید انتظار امنیت شغلی بیشتری داشته باشید و درباره نوع قرارداد مذاکره کنید یا دستکم آگاهانه تصمیم بگیرید که بمانید یا مسیرتان را عوض کنید.
در نهایت، شاید بهترین جمعبندی این باشد:
قرارداد خوب، قراردادی است که با شرایط زندگی و مسیر شغلی شما هماهنگ باشد؛ نه صرفاً موقت یا دائم بودنِ آن روی کاغذ.
اگر بعد از خواندن این بخش هنوز مردد هستید، طبیعی است. تصمیمهای شغلی ساده نیستند. مهم این است که با آگاهی جلو بروید و انتخابی کنید که بعداً کمترین حس پشیمانی را برایتان داشته باشد.
اشتباهات رایج در قراردادهای موقت و دائم
بیشتر مشکلات کاری، نه از بیقانونی آشکار، بلکه از تصمیمهای روزمره و ناآگاهانه شروع میشود. اشتباهاتی که خیلیها مرتکبشان میشوند، چون یا عجله دارند، یا امیدوارند شرایط بهتر شود، یا فکر میکنند «همه همینطور کار میکنند».
اینها از رایجترین اشتباهاتی است که در بازار کار ایران بارها تکرار میشود:
🚫امضای قرارداد موقت برای کاری که ماهیت دائمی دارد
خیلیها سالها در یک شغل ثابت کار میکنند، اما هر چند ماه یکبار قرارداد جدید امضا میکنند. چون کار هست، حقوق میآید و اوضاع فعلاً بد نیست، کسی سؤال نمیپرسد. مشکل وقتی شروع میشود که همکاری ناگهان تمام میشود و کارگر میفهمد روی کاغذ همیشه «موقت» بوده است.
🚫تمدید قرارداد بدون هیچ تغییری در شرایط
قرارداد تمدید میشود، اما نه حقوق تغییر میکند، نه مزایا، نه عنوان شغلی و نه امنیت. فقط تاریخها عوض میشوند. این وضعیت در کوتاهمدت شاید قابل تحمل باشد، اما در بلندمدت میتواند هم فرساینده باشد و هم پرریسک.
🚫نداشتن نسخهای از قرارداد
این اشتباه بسیار رایجتر از چیزی است که تصور میشود. خیلیها قرارداد را امضا میکنند، اما نسخهای برای خودشان نمیگیرند. تا وقتی همهچیز خوب است مشکلی نیست، اما در زمان اختلاف، نبود قرارداد میتواند کار را سختتر کند.
🚫اعتماد به وعدهی «بعداً دائمی میکنیم»
این جمله برای خیلیها آشناست. گاهی این وعده از روی نیت بد نیست، اما وقتی چیزی روی کاغذ نیاید، تضمینی هم ندارد. اگر قرار است نوع قرارداد یا شرایط کاری تغییر کند، بهتر است زمان و چارچوب آن مشخص باشد، نه صرفاً در حد حرف.
📌 دانستن این اشتباهات به این معنی نیست که باید به همه بدبین باشید؛ فقط کمک میکند چشمبازتر تصمیم بگیرید و بعداً غافلگیر نشوید.
تصمیمی آگاهانه، نه عجولانه
قرارداد موقت یا دائم، بهخودیِ خود خوب یا بد نیست. آنچه اهمیت دارد این است که بدانید چه قراردادی را، در چه مرحلهای از مسیر شغلیتان و با چه پیامدی امضا میکنید. خیلی از مشکلات کاری نه بهخاطر قانون، بلکه بهخاطر ناآگاهی یا عجله در تصمیمگیری به وجود میآیند.
اگر احساس میکنید قراردادی که به شما پیشنهاد شده شفاف نیست، یا نمیدانید موقت بودن آن طبیعی است یا نه، بهتر است قبل از امضا کمی مکث کنید و اطلاعاتتان را کاملتر کنید. همین چند دقیقه مطالعه، میتواند جلوی ماهها دردسر را بگیرد.
اگر هنوز مطمئن نیستید قرارداد شما موقت است یا دائم و هرکدام چه اثری روی آینده شغلیتان دارد، پیشنهاد میکنیم این راهنماهای تکمیلی را هم ببینید:
🔗 استعفا در قانون کار
🔗 اخراج در قانون کار
🔗 فسخ قرارداد کار
این مطالب کمک میکنند اگر زمانی ناچار به تصمیم سخت شدید، بدانید از چه مسیر قانونی و کمهزینهتری جلو بروید.
