مرخصی استحقاقی به زبان ساده یعنی روزهایی که قانون به شما اجازه داده استراحت کنید، اما حقوق آن روز را کامل دریافت کنید. مهمترین نکاتی که برای محاسبه پول (بازخرید) و سقف مرخصی در سال ۱۴۰۵ باید بدانید، اینجاست:
- مدت مرخصی: طبق قانون کار، شما ماهیانه ۲.۵ روز مرخصی دارید (مجموعاً ۳۰ روز در سال با احتساب ۴ جمعه).
- مبنای محاسبه پول (نکته طلایی): مبلغ بازخرید مرخصی باید بر اساس «حقالسعی» (جمع کل دریافتیها مثل حق مسکن، بن و…) محاسبه شود، نه فقط پایه حقوق!
- سقف ذخیره: شما تنها مجاز هستید ۹ روز از مرخصی خود را برای سال بعد ذخیره کنید.
- تکلیف باقیمانده: روزهای باقیمانده (بیشتر از ۹ روز) نمیسوزند؛ کارفرما موظف است مبلغ آنها را در پایان سال تسويه نقدی کند.
- مالیات و بیمه: مبلغ بازخرید مرخصی، ۱۰۰٪ معاف از مالیات و کسر حق بیمه است.
محاسبه دستی این مبالغ با فرمولهای «حقالسعی» کمی پیچیده است؛ اما نگران نباشید! ما در ادامه یک ماشینحساب هوشمند طراحی کردهایم که طبق آخرین رای دیوان عدالت اداری، در چند ثانیه مبلغ دقیق را به شما نشان میدهد.
محاسبه مانده مرخصی و بازخرید
مدیریت روزهای مرخصی شما. محاسبه کنید تا این لحظه چقدر مرخصی دارید، چقدر استفاده کردهاید و ارزش ریالی روزهای باقیمانده چقدر است.
برای محاسبه مقدار استحقاقی تا امروز
تعداد کل روزهایی که در سال جاری مرخصی بودهاید.
حقوق و مزایای ماهانه (تومان):
اگر میخواهید ارزش ریالی مرخصی مانده را بدانید، حقوق را وارد کنید.
مرخصی استحقاقی چیست؟
به زبان خیلی ساده، مرخصی استحقاقی تنها مرخصیای است که «با حقوق» است! یعنی شما سر کار نمیروید، استراحت میکنید یا به کارهای شخصیتان میرسید، اما حقوق آن روزها، بیمه و تمام مزایای شما کامل پرداخت میشود.
از نظر قانونی، طبق ماده ۶۴ قانون کار، این حق برای تجدید قوا و حفظ سلامت جسمی و روحی کارگر در نظر گرفته شده و هیچ کارفرمایی نمیتواند شما را از این حق محروم کند.
اگر در مورد مرخصی استعلاجی و نحوهی محاسبهی آن سوالی دارید روی لینک مرخصی استعلاجی چند روز است؟ میزان حقوق و راهنمای کامل کلیک کنید.
در این صفحه چه میخوانید:
مدت زمان مرخصی استحقاقی در قانون کار (۲۶ یا ۳۰ روز؟)
شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که «بالاخره ما چند روز مرخصی داریم؟». بیایید این گره ذهنی را یکبار برای همیشه باز کنیم. قانونگذار در ماده ۶۴ از عبارت کمی گیجکننده استفاده کرده است، اما محاسبه آن ساده است:
- متن قانون: مرخصی سالانه کارگران ۲۶ روز کاری است.
- شرط قانون: این ۲۶ روز باید «با احتساب ۴ روز جمعه» در نظر گرفته شود.
نتیجه نهایی: زمانی که شما ۲۶ روز کاری را با ۴ روز جمعه جمع کنید، به عدد ۳۰ روز (یک ماه کامل) در سال میرسید. پس به طور خلاصه: شما در هر ماه ۲.۵ روز مرخصی طلب دارید که در پایان سال مجموعاً ۳۰ روز میشود.
یک مثال ساده: اگر شما از شنبه تا چهارشنبه مرخصی بگیرید (۵ روز)، فقط ۵ روز از مرخصی شما کم میشود. اما اگر یک ماه کامل سر کار نروید، ۳۰ روز از حساب مرخصی سالانه شما کسر میشود (چون جمعهها هم داخل آن ماه بوده است).
📌 نکته مهم: تفاوت کارگران با کارمندان دولت
خیلیها این دو را با هم اشتباه میگیرند، در صورتی که قانونشان کاملاً جداست:
- مشمولین قانون کار (بخش خصوصی و کارگری): مبنا ۲۶ روز کاری + جمعههاست.
- کارمندان دولت: طبق قانون مدیریت خدمات کشوری، مرخصی آنها صراحتاً ۳۰ روز کاری در سال است.
دانستن این تفاوت بسیار مهم است، چون در محاسبات «مانده مرخصی» و «بازخرید» در پایان سال، نحوه تسویه برای این دو گروه کاملاً متفاوت است.
فرمول دقیق و قانونی محاسبه بازخرید مرخصی
شاید مهمترین بخش این مقاله همینجا باشد؛ جایی که تفاوت یک محاسبه اشتباه با محاسبه قانونی میتواند میلیونها تومان در جیب کارگر تغییر ایجاد کند و از طرفی، کارفرما را از جرایم و شکایات حقوقی آینده در امان نگه دارد. بسیاری از حسابداران هنوز هم طبق عادت قدیمی محاسبات را انجام میدهند، در حالی که رویه قانونی کاملاً تغییر کرده است.
اشتباه رایج: محاسبه بازخرید فقط بر اساس «پایه حقوق»
در گذشته و متأسفانه هنوز در برخی شرکتها، برای محاسبه مبلغ بازخرید مرخصی، فقط «پایه حقوق» فرد را تقسیم بر ۳۰ کرده و در تعداد روزهای باقیمانده ضرب میکنند. این روش کاملاً به ضرر کارگر است و طبق آرای جدید دیوان عدالت اداری، غیرقانونی محسوب میشود.
مبنای صحیح و قانونی: محاسبه بر اساس «حقالسعی»
طبق قانون کار و آرای وحدت رویه (شماره ۱۹۶۳ و ۱۹۶۴ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری)، مبنای محاسبه تمام مزایای پایان کار (از جمله عیدی، سنوات و بازخرید مرخصی) باید «حقالسعی» باشد، نه فقط مزد ثابت یا پایه حقوق.
چه اقلامی باید در محاسبه لحاظ شوند؟
برای رسیدن به مبلغ دقیق، باید تمام موارد زیر (در صورت دریافت ماهانه) با هم جمع شوند:
- حقوق پایه (مزد شغل)
- حق مسکن
- بن خواربار
- حق اولاد (عائلهمندی)
- سایر مزایای رفاهی و انگیزشی مستمر
فرمول جامع بازخرید مرخصی (همیشهسبز)
مبلغ بازخرید = (جمع کل حقوق و مزایای ماهانه ÷ ۳۰) × تعداد روزهای مانده مرخصی
نکته: ابزار محاسبهگر بالای همین صفحه نیز دقیقاً بر اساس همین فرمول و با احتساب حقالسعی کامل طراحی شده است تا حق هیچ یک از طرفین (کارگر و کارفرما) ضایع نشود.
قوانین ذخیره و تسویه مرخصی (آیا مرخصیهای مانده میسوزد؟)
یکی از نگرانیهای همیشگی کارگران در پایان سال این است: «من امسال اصلاً مرخصی نرفتم، آیا میتوانم تمام ۳۰ روز را برای سال بعد یا زمان بازنشستگی ذخیره کنم؟» بیایید قوانین ذخیره و تسویه را مرور کنیم.
سقف ذخیره مرخصی به سال بعد (قانون ۹ روز)
طبق ماده ۶۶ قانون کار، کارگر نمیتواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره کند. این یعنی اگر شما در طول سال هیچ مرخصیای نرفته باشید، تنها ۹ روز آن به سال جدید منتقل میشود و در حساب مرخصیهای شما باقی میماند.
تکلیف مرخصیهای استفادهنشده چه میشود؟
آیا بقیه مرخصیها میسوزد؟ خیر! به هیچ وجه. اصطلاح «سوخت شدن» در قانون کار برای مرخصی استحقاقی معنا ندارد. اگر شما ۲۰ روز مرخصی طلب دارید و فقط ۹ روز آن ذخیره میشود، کارفرما موظف است مبلغ ۱۱ روز باقیمانده را دقیقاً بر اساس فرمول بازخرید نقدی (حقالسعی) محاسبه کرده و به شما پرداخت کند. پس مرخصی شما یا ذخیره میشود یا نقد میشود.
نحوه تبدیل و محاسبه مرخصیهای ساعتی
خیلی از افراد در طول ماه برای کارهای اداری یا شخصی، چند ساعت مرخصی میگیرند. این ساعتها چطور حساب میشوند؟
- جمعبندی ماهانه: تمام مرخصیهای ساعتی شما در پایان ماه جمع زده میشوند.
- تبدیل به روز: هر زمان مجموع این ساعتها به اندازه یک روز کاری کامل رسید، یک روز از مرخصی استحقاقی شما کسر میشود.
- یک روز کاری چند ساعت است؟ طبق قانون کار (۴۴ ساعت کار در ۶ روز)، یک روز کاری معادل ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه (۷.۳۳ ساعت) است. اما در عرف کارگاهها معمولاً برای سادگی محاسبه، ۸ ساعت را معادل یک روز مرخصی در نظر میگیرند.
آیا بازخرید مرخصی مشمول مالیات و بیمه میشود؟
وقتی صحبت از دریافت مبالغ بازخرید مرخصی میشود، اولین نگرانی این است که «چقدر از این پول بابت مالیات یا بیمه کسر میشود؟». خبر بسیار خوب این است که قانونگذار در این مورد کاملاً از دریافتی کارگر حمایت کرده است:
معافیت مالیاتی بازخرید مرخصی
حتی یک ریال کسر نمیشود! طبق صراحت بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم، حقوق ایام مرخصی استفاده نشده (بازخرید مرخصی) جزو درآمدهای معاف از مالیات است. اگر در زمان تسویه حساب متوجه شدید که از این مبلغ مالیات کسر شده است، این اقدام غیرقانونی است.
معافیت کسر حق بیمه از بازخرید مرخصی
خیر. بازخرید مرخصی جزو مزایایی است که مشمول کسر حق بیمه نمیشود. طبق قوانین تأمین اجتماعی و بخشنامه ۴۱۹۵، مبلغی که بابت تسویه مرخصی به کارگر پرداخت میشود، از کسر حق بیمه معاف است. کارفرما نباید بابت این مبلغ، حق بیمهای به تأمین اجتماعی بپردازد و طبیعتاً از سهم کارگر هم نباید چیزی کم شود.
☝️ نکته مهم: مبلغی که ماشینحساب ما به عنوان «ارزش بازخرید مرخصی» به شما نشان میدهد، مبلغ خالص دریافتی است و هیچگونه کسورات قانونی (بیمه و مالیات) نباید از آن کسر شود.
وضعیت بازخرید مرخصی در قراردادهای موقت و زمان استعفا
قانون برای قراردادهای مختلف یکسان نیست و نوع قرارداد شما میتواند شرایط تسویه را تغییر دهد. به عنوان یک مشاوره حقوقی حرفهای، دو حالت خاص زیر را در نظر داشته باشید:
۱. بازخرید مرخصی در قراردادهای کمتر از یک سال
قانون «ذخیره ۹ روز» که پیشتر اشاره کردیم، مخصوص کسانی است که قراردادشان پیوسته است یا دائم کار میکنند. اگر قرارداد شما موقت است (مثلاً ۳ ماهه یا ۶ ماهه) و در پایان آن تمدید نمیشوید، کارفرما موظف است کل روزهای باقیمانده مرخصی شما را حساب کرده و در همان پایان قرارداد تسویه کند. در این حالت، چون سال بعدی برای همکاری وجود ندارد، هیچ روزی ذخیره نخواهد شد.
۲. تأثیر استعفا یا اخراج بر حق مرخصی
حق مرخصی، دستمزدی است که شما پیشتر با کار خود آن را به دست آوردهاید. بنابراین تفاوتی نمیکند که شما اخراج شوید، استعفا دهید یا بازنشسته شوید؛ در تمام این حالات، کارفرما مکلف است در زمان تسویه حساب نهایی، ارزش ریالی تمام روزهای مرخصی استفادهنشده شما را (الزاماً طبق فرمول حقالسعی) به حساب شما واریز کند و این حق تحت هیچ شرایطی سوخت نمیشود.
